Van’ın Erek Dağı'nın yüksek kesimlerinde yer alan Keşiş Gölü (Turna Gölü veya Rusa Gölü), yaklaşık 2 bin 700 yıl önce Urartu Kralı II. Rusa döneminde inşa edilmiş tarihi bir baraj gölüdür.
Yaklaşık 2.500 metre rakımda, 4–7 km²’lik alana yayılan göl, hem bölgedeki doğal yaşamı besliyor hem de kuşlar için güvenli bir yaşam alanı oluşturuyor.
Yüzyıllar boyunca çevresindeki doğal yaşamı besleyen, su kuşları için güvenli bir yaşam alanı oluşturan göl, aynı zamanda Van Gölü Havzası’nın en dikkat çekici tatlı su kaynaklarından biri olarak kabul ediliyor.
Ulaşımın zor olması nedeniyle uzun yıllar insan etkisinden büyük ölçüde uzak kalan Keşiş Gölü, son dönemde ise iklim değişikliğinin yarattığı kuraklıkla gündeme geliyor. Azalan kar yağışları, yükselen yaz sıcaklıkları ve artan buharlaşma, gölün su seviyesinde ciddi düşüşlere yol açarken, Keşiş Gölü bugün bölgedeki su kaynaklarının geleceğine dair güçlü bir uyarı niteliği taşıyor.
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Van YYÜ) Su Ürünleri Fakültesi, Dr. Öğretim Üyesi Mustafa Akkuş, Keşiş Gölü’nde yaşanan su kaybının temelinde iklim değişikliğinin ve azalan kar yağışlarının yattığını belirtti.
Van Gölü Havzası Neden Daha Kırılgan?
Akkuş, Van Gölü Havzası’nın diğer bölgelerden farklı bir yapıya sahip olduğunu aktararak, “Burası kapalı bir havza. Yani havzaya dışarıdan hiçbir su girişi yok, havzadan dışarıya da doğal bir çıkış yok. Havzaya su yalnızca kar ve yağmur yağışlarıyla giriyor. Bu nedenle kar yağışları hayati bir önem taşıyor. Kış aylarında dağların zirvelerinde biriken karlar yaz aylarında eriyerek akarsuları besliyor, bu sular hem tarım hem de içme suyu açısından kritik rol oynuyor,” dedi.
“Karlar Çiftçinin Ve Kentin Can Suyudur”
Akkuş, “Kışın yağan karlar yaz aylarında çiftçi için adeta can suyudur. Bu karlar Van’da yaşayan insanların içme ve kullanma suyuna dönüşüyor. Aynı zamanda tarımsal üretimin devamlılığı için de temel kaynak. Ancak havzadan tek su çıkışı buharlaşma yoluyla gerçekleşiyor, özellikle yaz aylarında artan sıcaklıklar buharlaşmayı ciddi biçimde arttırıyor,” ifadelerini kullandı.
“Artık Havzaya Giren Sudan Fazlası Kayboluyor”
Akkuş, “İklim değişikliğinin en net göstergelerinden biri de kar yağışlarındaki azalma durumdur. Bugün 70 yaşındaki insanlarla konuştuğunuzda Aralık ayında yarım metre, bir metre kar olduğunu anlatırlar. Oysa şu anda Aralık ayındayız ve Van şehir merkezinde kar örtüsünden söz etmek mümkün değil. Dağların zirvelerinde de kar örtüsü oldukça zayıf. Yaz aylarında sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyretmesiyle birlikte havzanın su bütçesinin tersine dönüyor. Van Gölü Havzası’na giren her bir damla suya karşılık, 4-5 damla su buharlaşmayla kayboluyor,” diye konuştu.
Keşiş Gölü Neden Daha Hızlı Etkileniyor?
Akkuş, Van Gölü’ndeki çekilmenin daha sınırlı olmasının nedeninin yüzey alanının büyük olması olduğunu şu sözlerle ifade etti: “Erek Dağı’nın zirvesinde yer alan Keşiş Gölü’nü ise çok daha olumsuz etkiliyor. Keşiş Gölü’nün derinliği çok az ve su toplama havzası sınırlı. Bu nedenle Keşiş Gölü iklim değişikliğine karşı çok daha hassas. Gölün su bütçesi yalnızca yağışlar ve buharlaşma üzerinden şekilleniyor.”
“Göl Tarımsal Sulamada Bile Kullanılmıyor”
Akkuş, Keşiş Gölü’nün önemli bir örnek alan olduğunu şu sözlerle vurguladı: “Bu gölden tarımsal sulama için faydalanılmıyor. Yani insan kullanımı yok denecek kadar az. Buna rağmen su seviyesinin düşmesi, sorunun doğrudan iklim kaynaklı olduğunu açıkça gösteriyor. Gölün kuzeyinde bir tahliye noktası bulunuyor ancak son yıllarda su seviyesi bu noktaya dahi ulaşamadı. Bu durum göldeki çekilmenin boyutunu ortaya koyuyor.”
Biyoçeşitlilik Açısından Hayati Öneme Sahip
Akkuş, “Keşiş Gölü özellikle biyoçeşitlilik açısından büyük önem taşıyor. Ulaşımı zor bir bölgede yer alması ve sazlık yapısı nedeniyle burası özellikle su kuşları için hayati bir alan. Sığ göller iklim değişikliğinden çok daha hızlı etkileniyor” dedi.
“Keşiş Gölü Bize Çok Net Bir Mesaj Veriyor”
Akkuş, “Keşiş Gölü, yalnızca bir gölün sorunu değil. Bu göl bize su kaynaklarının her geçen yıl biraz daha azaldığını söylüyor. Eğer bu mesajı doğru okumazsak, tarımdan balıkçılığa kadar birçok alanda ciddi sorunlar yaşarız. Su olmadan tarımsal üretim, akarsulardaki balıklar ve Van Gölü’ndeki balıkçılık mümkün olmayacak,” diye sözlerine devam etti.
