Türkiye genelindeki ekonomik dalgalanmalar, Van’daki tezgâhlarda da etkisini hissettiriyor. İpekyolu ilçesine bağlı Seyit Fehim Arvasi Mahallesi Hidayet Caddesi üzerinde kurulan Salı Pazarı, piyasadaki daralmayı ve azalan talebi doğrudan gözler önüne seriyor.
Pazarda domatesin kilosu 35-40 TL, biber 40 TL, patlıcan ise 40-45 TL arasında alıcı bulurken, karpuz tezgâhlarda 20 TL'den işlem görüyor. Bu fiyatlar karşısında bütçesini dengelemeye çalışan yurttaşlar, temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandıklarını ancak tüketim mecburiyeti nedeniyle alışverişe devam ettiklerini belirtiyor. Pazar esnafı ise komisyoncu fiyatlarındaki belirsizlikten, zincir marketlerin haksız rekabetinden ve satışların azalmasından kaynaklanan sorunları aktarıyor.
"Yazın çürüyor, kışın donuyor"
Pazar alanlarındaki fiziki koşulların yetersizliğine değinen ve komisyoncular arasındaki fiyat farklılıklarının sektöre zarar verdiğini belirten pazar esnafı Yusuf Elçiçek, "Doğru düzgün bir kapalı çarşımız bulunmuyor; sebze de bundan etkileniyor. Yazın genellikle mal çürüyor, kışın ise donuyor. Yaz geldiği zaman hepsi güneşten buruşuyor. Fiyatlar şu an normal ama her zaman böyle olmuyor; bir gün yükseliyor, ertesi gün düşüyor. Komisyoncu birine 20, birine 10, diğerine ise 5 TL’ye veriyor. Bir iki gün içinde satılmadığı zaman da zarar oluyor. Bir insan gerçekten bir kilo mal alana kadar belki pazarda 10 tur atıyor. O da nerede ucuz mal bulabildiyse oradan alıyor. Fiyatlar genelde birbirine uymadığı zaman müşteri de haklıdır. Domates fiyatları şu an 35-40 TL arası oynuyor. Biberler 40, patlıcan ise 40-45 TL arası değişiyor. İstediğimiz satış olmuyor; hiçbir zaman günlük malımızı tüketemiyoruz,” ifadelerini kullandı.
"Geçmişe göre alım gücü düştü"
Pazardaki eski hareketliliğin kalmadığını vurgulayan ve yurttaşın alım gücündeki düşüşe dikkat çeken pazar esnafı Sıddık Benli, yaşanan ekonomik durgunluğa dair şöyle konuştu:
"Bize eskiden şu anki dönem hayal gibi gelirdi; yani alım gücü olsun, ekonomi olsun, denetleme olsun... Eğer hükümet tüm sektörleri başıboş bırakırsa böyle başa çıkılmaz, maalesef. Şimdi, daha önce malum yurttaş pazara gelirdi; 300-400 TL ile bir haftalık ev masrafını karşılamak üzere alışverişini yapabiliyordu. Şu anda 600-700 TL ile hatta 1000 TL ile geldiği zaman ancak 4-5 kilo meyve alabiliyor. Onun için alım gücümüz, sıfır diyebiliriz. Akaryakıttan başlayarak her şeye zam geliyor."
"Market politikası esnafı zorluyor"
Ekonomik koşulların yanı sıra zincir marketlerin uyguladığı fiyat politikaları da pazar esnafının rekabet gücünü olumsuz etkiliyor. Pazarcı Menderes Cankatar, marketler ile pazarlar arasındaki haksız rekabete dair şu ifadeleri kullandı:
"Şu anda fiyatlar mevsimine göre uygun olsa da marketler karpuzu alıp alış fiyatına verdiği için aradaki farkı patlıcanda, fasulyede, diğer üründe üstüne koyuyorlar. Onun için biz burada satış yapamıyoruz. Şimdi karpuz mesela halde 17-18 TL'dir, biz 20 TL'ye veriyoruz. Bazen mazot paramız bile çıkmıyor. Marketler bizi çok etkiliyor. Karpuzun fiyatı bellidir. Mesela biz 20 TL'ye veriyoruz, o 17 TL yazdığı zaman patlıcanın, fasulyenin, dolma biberin fiyatı yükseliyor, piyasada denge kalmıyor."
"Mecbur alacağız"
Pazardaki fiyat hareketliliğinden dert yanan ve pahalılığa rağmen mutfak alışverişinin mecburi olduğunu belirten yurttaş Süleyman Durak, "Fiyatlar günden güne değişiyor ama yurttaş yüksek de olsa düşük de olsa mecbur kalıp alıyor. Almasan olmuyor. Esnafa fiyatı sorduğumuzda, onlar da akşama kadar emek verdiklerini ve anca kazandıklarını söylüyorlar. Burada asıl mesele yönetimsel politikalardadır. İmkânlar halka tam yansıtılmadığı zaman insanımız zor durumda kalıyor. Böyle olunca da yurttaş ya derdini anlatacak ya da buna bir çare bulunmasını bekleyecek,” diye konuştu.
