DEM Parti Van Milletvekili Gülcan Kaçmaz Sayyiğit, Türkiye genelinde yaşanan yüksek enflasyonist ortam ve bölgesel gelir adaletsizliğiyle mücadele amacıyla 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi’ni TBMM Başkanlığına sundu. Kanun teklifi, TÜİK verilerine göre kişi başına düşen milli geliri en düşük olan 20 ilde tüm abone gruplarının elektrik, doğalgaz ve su faturalarındaki KDV oranının %1'e indirilmesini öngörüyor.
Kanun teklifinin genel gerekçesinde, döviz kurundaki hareketlilik, üretim maliyetlerindeki artışlar ve yüksek enflasyon sarmalının alt ve orta gelir grubunun alım gücünü dramatik şekilde erittiği vurgulandı. Özellikle sanayi kentleri ile sınır hattındaki kentler arasında uçurum olduğunu belirten gerekçede, İstanbul ve Kocaeli gibi kentlerde kişi başına düşen GSYH gelişmiş ülkelerle yarışırken; Van, Ağrı, Şanlıurfa, Muş ve Hakkâri gibi illerdeki kişi başı gelirin ulusal ortalamanın dörtte birine bile ulaşamadığı aktarıldı. Gerekçede, "Geliri batı kentlerinin çok gerisinde olan bir vatandaşımızın, aynı miktar enerji, su tüketimi ve atık su bedeli için aynı oranda KDV (%20 KDV) ödemesi adil değildir" ifadelerine yer verildi.
Teklifin Anayasal Dayanakları ve Bütçeye Maliyeti
Önerilen "Bölgesel Ekonomik İstikrar ve Sosyal Koruma Kalkanı" projesinin anayasal temelleri ve bütçe dengesi şu gerekçelerle açıklandı:
Anayasa Md. 2 (Sosyal Devlet) & Md. 5 (Devletin Temel Görevleri): Devlet, derin yoksullukla mücadele etmek ve temel ihtiyaçlara erişimi kolaylaştırmakla yükümlüdür.
Anayasa Md. 10 (Eşitlik ve Pozitif Ayrımcılık): Maddi açıdan eşit olmayanlar için mutlak eşitlik adaletsizlik doğurur; milli gelirden en az pay alan 20 ile yönelik vergi indirimi pozitif ayrımcılık gereğidir.
Anayasa Md. 73 (Mali Güce Göre Vergilendirme): Gelir seviyesi batının çok gerisinde olan yoksul illerdeki abonelerden aynı KDV'yi talep etmek bu ilkeyi ihlal etmektedir.
Bütçeye Etkisi (Anayasa Md. 65): Düzenlemenin yıllık maliyeti 60 Milyar TL olarak hesaplanmıştır. Bu tutar, 19 Trilyon TL'lik 2026 yılı Merkezi Yönetim Bütçesi toplam gider hedefinin yalnızca binde üçüne (%0,3), devletin vazgeçtiği 3,6 Trilyon TL'lik toplam vergi harcamalarının ise %1,6'sına denk gelmektedir. Maliyetin makroekonomik dengeler bakımından son derece cüzi ve karşılanabilir olduğu belirtildi.
Gizli Maliyetler de Kapsama Alındı
Kanun teklifinin madde gerekçelerinde, vergi indiriminin sadece yalın enerji veya su bedeli üzerinden değil, faturayı asıl büyüten yan kalemleri de kapsayacağı yasal güvenceye bağlandı. Buna göre indirim; iletim, dağıtım, bakım, perakende satış, sistem kullanım ve atık su uzaklaştırma bedeli gibi tüm alt kalemleri de kapsayacak. Böylece bürokratik yorum farklarıyla indirimin daraltılmasının önüne geçilecek.
Kanun Teklifinin Tam Metni
3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi
MADDE 1 – 25/10/1984 tarihli ve 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 28'inch maddesinin 1'inch fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir:
“Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından her yıl açıklanan 'İl Bazında Gayrisafi Yurt İçi Hasıla' verilerine göre, kişi başına düşen milli geliri en düşük olan yirmi (20) ilde; mesken, ticari, sanayi, tarımsal sulama ve her türlü sosyal hizmet (öğrenci yurtları, kamu yararına çalışan vakıf ve dernekler) aboneliklerine ilişkin;
a) Aktif enerji, iletim, dağıtım ve perakende satış hizmet bedelleri dahil tüm elektrik enerjisi teslimlerinde,
b) Şehir şebekesi üzerinden yapılan doğalgaz arzı, sistem kullanım ve iletim hizmet bedelleri dahil tüm doğalgaz teslimlerinde,
c) Belediyeler veya bağlı idarelerce sağlanan kullanım suyu bedeli ile her türlü atık su uzaklaştırma ve çevre temizlik hizmet bedelleri dahil tüm su teslimlerinde,
Katma Değer Vergisi oranı yüzde bir (% 1) olarak uygulanır. Bu kapsama girecek illerin listesi, her yıl TÜİK verilerinin resmen ilanını takip eden otuz (30) takvim günü içinde Hazine ve Maliye Bakanlığınca ilan edilir ve ilanı takip eden ilk takvim ayı başından itibaren uygulanmaya başlanır.”
MADDE 2 – Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 3 – Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.
Teklife Esas Oluşturan TÜİK Verileri ve En Düşük Gelirli İller
Kanun teklifinin ekinde yer alan TÜİK "İl Bazında Kişi Başına Gayrisafi Yurt İçi Hasıla" listesine göre, Türkiye yıllık ortalaması 503.076 TL ($15.325) olarak gerçekleşti. Gelişmiş şehirlerden İstanbul 802.669 TL ($24.452), Kocaeli 788.873 TL ($24.031) ve Ankara 788.859 TL ($24.031) ile ilk üç sırayı paylaşırken, listenin en alt basamaklarında yer alan ve bu düzenlemeden öncelikli olarak yararlanması beklenen son 20 ilin milli gelir verileri şu şekilde sıralandı:
Giresun 307.828 TL ($9.377), Şırnak 306.150 TL ($9.326), Hakkari 304.752 TL ($9.284), Yozgat 303.087 TL ($9.233), Kars 302.089 TL ($9.203), Ordu 293.783 TL ($8.949), Gümüşhane 287.458 TL ($8.757), Bingöl 276.713 TL ($8.429), Iğdır 264.690 TL ($8.063), Tokat 264.527 TL ($8.058), Siirt 261.810 TL ($7.975), Kilis 253.567 TL ($7.724), Mardin 247.416 TL ($7.537), Diyarbakır 245.024 TL ($7.464), Batman 236.422 TL ($7.202), Bitlis 231.869 TL ($7.063), Muş 230.300 TL ($7.016), Van 203.049 TL ($6.185), Ağrı 194.660 TL ($5.930) ve son sırada Şanlıurfa 188.144 TL ($5.731).
