Dünyada doğal yayılış gösterdiği tek bölge olan Tunceli'de yetişen Tunceli dağ sarımsağı (Allium Tuncelianum), biyolojik çeşitliliğin korunması amacıyla sıkı koruma altında tutuluyor. Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı'nda "zarar görebilir" kategorisinde yer alan endemik türü doğadan izinsiz toplayanlara 2026 yılı için 699 bin 245 lira idari para cezası uygulanıyor.
Milli parklar, tabiat parkları, tabiatı koruma alanları ve meralarda doğal ortamından sökülmesi ve ticareti yasak olan Tunceli dağ sarımsağı, diğer sarımsak türlerinden farklı olarak çiçek açıp tohum bağlayarak çoğalıyor. Uzmanlar, özellikle çiçeklenme döneminde yapılan bilinçsiz toplamanın doğal popülasyonun hızla azalmasına ve türün yok olma riskiyle karşı karşıya kalmasına neden olabileceği uyarısında bulunuyor.
Yetkililer, son yıllarda kaçak toplama faaliyetlerine yönelik denetimlerini artırırken, izinsiz toplama yapanlara yönelik yüksek idari para cezalarının uygulanmaya devam ettiğini bildirdi.
"Cezalar Tek Başına Yeterli Olmuyor"
Munzur Doğa Sporları Genel Koordinatörü Mehmet Bidav ise yalnızca para cezalarıyla sorunun çözülemeyeceğini belirtti.
Her yıl erken ve bilinçsiz toplama nedeniyle benzer sorunların yaşandığını ifade eden Bidav, "Bazen yasaklar konuyor, bazen de yaklaşık 700 bin lirayı bulan yüksek cezalar uygulanıyor. Ancak bu cezalar toplayıcılığın önüne geçebiliyor mu? Maalesef geçmiyor. Vadilerde insanların görevlilerden kaçarak bu işi sürdürdüğünü görüyoruz. Yerel halk da toplayıcılardan ürün alıp sattığı için duruma bir anlamda göz yumuyor." dedi.
"Hem Koruyalım Hem Üretelim"
Endemik türün tamamen yasaklanması yerine kontrollü bir sistem oluşturulması gerektiğini savunan Bidav, devlet eliyle sertifikalandırma yapılmasını, toplama alanlarının haritalandırılmasını ve ürünün yalnızca eğitimli ve yetkili kişiler tarafından toplanmasına izin verilmesini önerdi.
Bu yöntemle hem bölge halkının gelir elde edebileceğini hem de türün korunabileceğini belirten Bidav, tarlalarda gerçekleştirilen kültür üretimi denemelerinin başarılı sonuç verdiğini hatırlatarak, üretimin yaygınlaştırılmasının önemine dikkat çekti.
"15 Ağustos'tan Önce Kesinlikle Toplanmamalı"
Sarımsak yetişme alanlarının bilimsel olarak belirlenmesi gerektiğini ifade eden Bidav, bölgedeki işsiz yurttaşların bu konuda eğitilmesinin de önemli olduğunu söyledi.
Erkek sarımsağın kesinlikle toplanmaması gerektiğini vurgulayan Bidav, dişi sarımsağın hangi alanlardan ve ne miktarda toplanacağına Tarım ve Orman İl Müdürlüğünün karar vermesi gerektiğini belirtti.
Bidav, çağrısını şu sözlerle tamamladı:
"Bu ülkeyi ve bu toprağı seven herkesten ricamdır; bu ürünü 15 Ağustos'tan önce kesinlikle toplamayın."
