Gılgamış Destanı, antik Mezopotamya’dan günümüze ulaşan en eski edebiyat eserlerinden biri olarak kabul ediliyor. Piramit metinlerinden sonra bilinen en eski ikinci dini metin sayılan destan, insanlık tarihinin ilk büyük kahramanlık anlatıları arasında yer alıyor.
Destanın kökeni, MÖ 2100’lü yıllarda Sümerler döneminde Uruk Kralı Bilgamış (Gılgamış) hakkında yazılan şiirlere dayanıyor. Daha sonra Akadca olarak bir araya getirilen bu hikâyeler, zaman içinde genişletilerek bugünkü destan formuna ulaştı.
Destanın en önemli nüshaları, MÖ 7. yüzyılda yaşamış Asur Kralı Asurbanipal’in Ninova’daki kütüphanesinde bulunan çivi yazılı tabletler arasında keşfedildi. Tabletler üzerinde yapılan çalışmalar sayesinde destanın büyük bölümü günümüze aktarılabildi.
Gılgamış Destanı’nın ilk bölümünde Uruk Kralı Gılgamış ile tanrılar tarafından yaratılan Enkidu’nun dostluğu anlatılıyor. İkili birlikte Sedir Ormanı’na giderek Humbaba ile mücadele ediyor, ardından Gök Boğası’nı öldürüyor. Ancak tanrılar bu olayların ardından Enkidu’nun ölümüne karar veriyor.
Destanın ikinci bölümünde ise Enkidu’nun ölümünden büyük acı duyan Gılgamış’ın ölümsüzlüğün sırrını arayışı konu ediliyor. Uzun yolculuğun sonunda Gılgamış, insanın kaderinin ölüm olduğunu öğreniyor ve ölümsüzlüğün yalnızca bıraktığı eserler ve adıyla mümkün olabileceğini kavrıyor.
Araştırmacılar, Gılgamış Destanı’nın Homeros destanları başta olmak üzere birçok klasik anlatıyı etkilediğini belirtiyor. Destan, kahramanlık edebiyatının ilk örneklerinden biri kabul edilirken, Gılgamış karakteri de Herakles gibi sonraki mitolojik kahramanlara ilham veren figürler arasında gösteriliyor.
Bugüne kadar farklı dönemlere ait çok sayıda tablet ve parça üzerinde çalışma yürütülürken, destanın halen eksik bölümlerinin bulunduğu ifade ediliyor. Modern dönemde yapılan en kapsamlı çalışmalardan biri ise Andrew George’un 2003 yılında yayımlanan eleştirel çevirisi olarak kabul ediliyor.
