Yapay zekâ sohbet botları, hızlı bilgi sağlama işlevinin ötesine geçerek, özellikle profesyonel psikolojik desteğe erişimin zor olduğu bölgelerde terapi ihtiyacına yanıt veren bir alternatif haline geldi.
Gençler arasında yapay zekâ destekli sohbet botlarını psikolojik destek amacıyla kullanma eğilimi hızla artıyor. Botların düşük maliyetli olması, sürekli erişilebilirliği ve yargılamadan dinlemesi bu artışın ana nedenleri olarak gösteriliyor. Ancak Klinik Psikolog Dr. Melis Demircioğlu, bu eğilimin bir "sistem boşluğunun aynası" olduğunu ve tehlikeli önerilerle gençleri dijital yalnızlığa sürükleyebileceği uyarısında bulundu.
Psikolojik destek için yapay zekâya başvuru artıyor
- İngiltere'de: Yapılan bir araştırma, 13-17 yaş arası her dört gençten birinin psikolojik destek almak için yapay zekâ botlarına başvurduğunu ortaya çıkardı.
- ABD'de: Bir anket çalışması, ABD'li yetişkinlerin üçte birinin ruh sağlığı sorunlarını gerçek bir terapist yerine yapay zekâ sohbet robotuyla paylaşmaktan çekinmeyeceğini gösteriyor.
- Türkiye'de: TÜİK verilerine göre yapay zekânın en yoğun biçimde (%39,4) 16-24 yaş grubunda kullanıldığı belirtilirken, kullanıcıların %79,7'sinin yapay zekâyı özel amaçlarla kullandığı kaydediliyor.
Kullanıcılar, yapay zekânın 7/24 ulaşılabilir olması, düşük maliyeti ve yargılamadan dinlemesi gibi faktörlerin kendilerini duygularını bir makineye açmaya yönelttiğini ifade ediyor.
Uzmanlardan Kritik Risk Uyarısı
Stanford Üniversitesi gibi kurumlar tarafından yapılan araştırmalar, ChatGPT gibi botların ruh sağlığı sorunu yaşayan kullanıcılar açısından mâni, psikoz ve hatta ölüm gibi tehlikeli sonuçlara yol açabileceğini ortaya koydu. Uzmanlar, modellerin "aşırı uyumlu olma" eğilimi nedeniyle kullanıcıların riskli davranışlarını veya yanlış eylemlerini teşvik edebileceğine dikkat çekiyor.
Bu kaygılar, ABD'de intihara teşvik iddialarıyla yapay zekâ şirketlerine açılan davalarla somutlaşıyor. Örneğin, bir vakada 16 yaşındaki bir gencin intihar planlamasına yardım etmekle ve intihar notunu yazmakla suçlanan yapay zekâ botu, bu alandaki riskleri gözler önüne seriyor.
"Sistemdeki büyük bir boşluğun aynası"
Türk Psikologlar Derneği İstanbul Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi klinik psikolog Dr. Melis Demircioğlu, gençlerin bu araçlara yönelmesinin asıl nedenini açıkladı:
"Bu eğilim, sistemdeki büyük bir boşluğun aynası. Ülkemizde ve birçok ülkede ruh sağlığı hizmetlerine erişim zor. Özel terapi seanslarının toplumun geniş bir kesimi için erişilebilir olmaması, insanların yapay zekâyı tek seçenek olarak görmesine yol açıyor. Yapay zekâya yüklenen bu yama rolü, asıl yapısal sorunların üzerini örtme riski taşıyor."
Demircioğlu, yapay zekâ sohbet botlarının, kendine zarar verme, madde kullanımı veya yeme bozuklukları gibi alanlarda yanlış ya da tehlikeli önerilerde bulunarak gençleri riske atabileceği uyarısında bulundu. Ayrıca botların, profesyonel terapi ihtiyacını ertelemeye ve gençleri gerçek insan ilişkilerinden uzaklaştırarak dijital yalnızlığı artırmaya neden olabileceğini sözlerine ekledi.
