Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2024 yılına ilişkin açıkladığı kişi başına düşen gayrisafi yurt içi hasıla verileri, Van’ın ekonomik tablosunu bir kez daha gündeme taşıdı. Açıklanan verilere göre Van, kişi başına yaklaşık 203 bin liralık gelirle Türkiye genelinde 81 il arasında 79’uncu sırada yer aldı. Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki 14 il arasında sondan ikinci sıraya gerileyen kent, Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA) kapsamındaki Muş, Bitlis ve Hakkari ile kıyaslandığında ise listenin en alt basamağında bulunuyor.
Üniversitesi, kalkınma ajansı merkezi, bölge müdürlükleri ve kamu yatırımlarıyla öne çıkan Van’ın bu sıralamada neden gerilerde kaldığı sorusu, kentte uzun süredir tartışma konusu. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Vanlı iş insanı Feridun Irak, Van’daki ekonomik gerilemenin nedenlerini kamu yönetimi, liyakat ve kaynak kullanımı üzerinden ele aldı.
TÜİK ve bölgesel sıralama: Van sondan ikinci
TÜİK’in 2024 yılı verilerine göre Van’ın kişi başına düşen gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık 203 bin lira seviyesinde kaldığını hatırlatan Irak, “TÜİK’in 2024 yılı verilerine baktığımızda Van’da kişi başına düşen gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık 203 bin lira seviyesinde olduğunu görüyoruz. Bu rakamla ilimiz, Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki 14 il arasında sondan ikinci sırada yer alıyor. Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı’na bağlı Muş, Bitlis, Hakkari ve Van’ı kıyasladığımızda ise Van maalesef bu dört il içinde en son sırada bulunuyor. Bu tablo, Van’ın içinde bulunduğu ekonomik durumu açıkça ortaya koyuyor,” ifadelerini kullandı.
“Bu veriler Van’ın potansiyeliyle örtüşmüyor”
Van’ın kişi başına düşen gelirde Türkiye’nin en alt sıralarında yer almasını değerlendiren Feridun Irak, ortaya çıkan tablonun tesadüf olmadığını belirterek, “Bu veriler Van’ın potansiyeliyle örtüşmeyen, ciddi şekilde sorgulanması gereken bir tabloyu gösteriyor,” dedi.
“Bu kentin potansiyeli bu değil”
Van’ın sahip olduğu imkânlara rağmen bu noktada olmasının temel nedenlerinin sorgulanması gerektiğini belirten Irak, “Van, beşerî zenginliği olan, üniversitesi bulunan, kalkınma ajansının merkezi olan bir kent. Buna rağmen nasıl oluyor da Türkiye genelinde 79’uncu sıraya geriliyor, bunu hep birlikte düşünmemiz gerekiyor,” sözleriyle devam etti.
“Kaynak var, doğru kullanım yok”
Kentin ekonomik olarak geri kalmasının ilk nedeninin kamu kaynaklarının etkin ve doğru kullanılmaması olduğunu savunan Irak, “Bu memlekete kaynak geliyor. Ancak ‘doğru yerde, doğru yatırım’ ilkesiyle örtüşmeyen uygulamalar söz konusu. Kaynak var ama verimli kullanım yok,” ifadelerini kullandı.
“Liyakat sorunu ekonomiye yansıyor”
İkinci temel neden olarak liyakat sorununa dikkat çeken Irak, Van’daki birçok kamu kurum ve kuruluşunda liyakat ilkesinin zedelendiğini dile getirdi. Irak, “Liyakat sorunu yaşanan bir ilde, kaynakların yanlış kullanılması kaçınılmaz hale geliyor. Bu da ekonomik göstergelere doğrudan yansıyor,” dedi.
Van çevre illerin gerisinde kaldı
Van’ın çevre illerle kıyaslandığında çok daha ileride olması gerektiğini belirten Irak, “Van’da Yüzüncü Yıl Üniversitesi 40 yılı aşkın süredir faaliyet gösteriyor. Van'da KOSGEB hizmet verirken çevre illerde bu imkânlar yoktu. Kalkınma Ajansı’nın merkezi Van’da. Ayrıca kentte 14 farklı bölge müdürlüğü bulunuyor. Bu tabloya rağmen geride kalmamız ciddi bir yönetim problemine işaret ediyor,” şeklinde konuştu.
“Van en çok kaynak alan illerden biri”
Irak, “Cumhurbaşkanı Yardımcısı Sayın Cevdet Yılmaz Van’a geldiğinde açıkça şunu söyledi: ‘Van, Türkiye’de en çok kaynak aktardığımız dokuzuncu ildir.’ Bundan iki gün önce de Van Milletvekili Kayhan Türkmenoğlu Meclis’te yaptığı konuşmada aynı durumu dile getirdi. DAP projesi çerçevesinde Van’a 955 milyon lira kaynak geldiğini ifade etti. Yani ortada bir gerçek var: Kaynak var. Van, Türkiye’de en çok kaynak aktarılan illerden biri,” dedi.
“Yağ var, un var ama aşçı yok”
Buna rağmen somut sonuçların alınamadığını belirten Irak, “Kaynak var, kurum var, üniversite var ama sonuç yok. Demek ki sorun kaynakta değil, yönetimde. Yağ var, un var, şeker var ama aşçı yok. Aşçı var ama işini bilmiyor,” ifadelerini kullandı.
“Liyakat çözülmeden bu tablo değişmez”
Van’ın mevcut ekonomik sorunlarının çözümünün liyakat ilkesinin yeniden tesis edilmesine bağlı olduğunu vurgulayan Irak, “Liyakat sorunu çözülmediği sürece bu tablo değişmez. Yıllardır aynı döngü devam ediyor ve Van hak ettiği yerde olamıyor,” dedi.
