Van’da süt fiyatlarının artması, süt ürünleri satıcılarını ve müşterilerini olumsuz etkiledi. Özellikle şap hastalığının yayılmasıyla süt üretiminde ciddi bir düşüş yaşanırken, piyasadaki peynir ve tereyağı fiyatları neredeyse iki katına çıktı. Van Peynirciler Çarşısı esnafı, bir yandan artan maliyetlerle baş etmeye çalışırken diğer yandan müşteri kaybı yaşadıklarına değindi.
Süt üretiminde düşüş zincirleme zam getirdi
Van Peynirciler Çarşısı’nda uzun zamandır esnaflık yapan Ümit Sığva, süt fiyatlarındaki artışın üretim zincirinin tamamını etkilediğini “Süt fiyatlarının artması bizi çok olumsuz etkiledi. İlk olarak köylüler etkilendi çünkü saman, yağ gibi temel ihtiyaçlarını artık çok pahalıya alıyorlar. Giderlerini karşılamak için ürettikleri süte zam yapıyorlar. Üstüne bir de hayvanlardaki şap hastalığı eklenince süt üretimi azaldı. Eskiden 3-4 ton peynir alırken şimdi 200-300 kilo zor alıyoruz. Talep çok ama ürün yok. Bu yüzden fiyatlar da ister istemez yükseldi,” sözleriyle anlattı.
Esnaf Ümit Sığva
Süt üretiminin azalmasının sadece peynir değil, tereyağı ve diğer süt ürünlerini de etkilediğine değinen Sığva, “Tereyağı da aynı durumda. Koyun tereyağı 850 TL, inek tereyağı 600 TL civarında. Müşteri fiyatları görünce şaşırıyor ama bizim elimizden bir şey gelmiyor,” dedi.
Sığva, “Eskiden 5-10 kilo alan müşteri şimdi yarım kilo alıyor. Eskiden çok satardık, kar oranımız aynı kalırdı. Şimdi satış azaldı ama kazanç değişmedi. Müşteri bizim fazla kazandığımızı sanıyor ama durum tam tersi,” ifadelerini kullandı.
“Artık müşteri peynir ekmek bile yiyemiyor”
Sığva, fiyatların hem alıcıyı hem satıcıyı etkilediğine dikkat çekerek “Eskiden bir tabir vardı, hiçbir şey yoksa peynir ekmek yeriz derlerdi. Artık müşteri peynir ekmek bile yiyemiyor,” dedi.
Sığva, “Müşteri geliyor, ben alış fiyatımı, kiramı, elektriğimi, eleman giderimi anlatıyorum. Adeta küçük bir makale yazıyorum ki anlayabilsin. O zaman inanıyor, ürünü alıyor. Ama herkes zor durumda,” sözlerini kullandı.
Esnaf satış yapamıyor, müşteri gramla alıyor
Van’da 30 yıldır peynircilik yapan Abdülcabbar Karakoyun, “Köyden peynirin gelişi, yol masrafı, ambalajı, satımı derken biz de kar eklediğimizde fiyat çok yükseliyor. Bir kilo peynir 600 TL oldu, koyun tereyağının kilosu 1000 TL’yi buldu. Halkın alacak gücü kalmadı. Eskiden bir kilo alan şimdi 200 gram alıyor. İdare etmeye çalışıyorlar,” diyerek devam etti.
Paranın değer kaybetmesiyle insanların alım gücünün her geçen gün düştüğünü, temel gıdanın bile artık erişilmez hale geldiğine dikkat çeken Karakoyun, “Eskiden müşteri 3-5 kilo alırdı, şimdi 200 gramla idare ediyor. İnsanlar aldığı parayla yaşamını sürdüremiyor. Hem köylü hem esnaf hem de vatandaş aynı sıkıntıyı yaşıyor,” dedi.
Esnaf Abdulcabbar Karakoyun
Şap hastalığı süt ürünleri üretimini etkiledi
14 yıldır babadan kalma mesleğini sürdüren Agit Kayhan, “Şap hastalığından dolayı süt oranı 10’dan 1’e düştü. Bu yüzden peynirden tereyağına, kaymaktan cacığa kadar her şeyin fiyatı arttı. Bir hafta önce 350 liraya sattığımız peyniri, ertesi hafta 400 liraya satıyoruz. Müşteri bu artışın bizden kaynaklandığını sanıyor ama durum tamamen sütten kaynaklı,” sözlerini kullandı.
Satışlarda yaşanan keskin düşüşe dikkat çeken Kayhan, “İki yıl önce evine 100-200 kilo peynir alan müşteriler vardı. Şimdi 20 kilo zor alıyorlar. Satışlarımız bin kat azaldı. Biz de ayakta kalmakta zorlanıyoruz,” dedi.
Esnaf Agit Kayhan
