Van’da küçük esnaf, fahiş kiralar ve artan maliyetler nedeniyle ülke genelinde zorlu bir süreçten geçiyor. Van Lokantacılar ve Fırıncılar Esnaf Odası Başkanı Sabri Işık, 2024 yılının başından bu yana 600'ü aşkın dükkânın kapandığını ve kiraların bazı bölgelerde İstanbul'u geçtiğini açıkladı. Dükkânını kapatan esnaf Fatih Bayram ise, kiraların 5 bin TL'den 20 bin TL'ye yükseldiğini belirterek, kurumsal firmaların haksız rekabeti karşısında küçük esnafın korunması gerektiğini vurguladı.
Kente derinleşen ekonomik kriz, özellikle yeme-içme sektörü başta olmak üzere küçük işletmeleri hızla kepenk kapatmaya itiyor. Büyük umutlarla açılan dükkânlar, kontrolsüz yükselen fahiş kiralar, artan operasyonel maliyetler ve yurttaşın giderek düşen alım gücüne daha fazla dayanamıyor. Kentin dört bir yanındaki işlek caddeleri süsleyen "Devren satılık" ve "Kiralık" tabelaları, ticaret hayatındaki bu zorlu sürecin ve ekonomik buhranın ulaştığı vahametini adeta gözler önüne seriyor.
Van Lokantacılar ve Fırıncılar Esnaf Odası Başkanı Sabri Işık
“5 bin TL’lik kira, 15-20 bine yükseldi"
Yüksek kiralar nedeniyle dükkânını kapatmak zorunda kalan yüzlerce küçük esnafın koruması gerektiğine dikkat çeken esnaf Fatih Bayram, "Pandemiden önce kiralarımız çok uygundu. 5 bin TL olan kiralar birdenbire 15-20 bin TL’ye yükseldi. Benim de kiraladığım dükkânın kirası birden yükselince bir yere kadar dayanabildim. Ondan sonra BAĞ-KUR ve diğer giderler de artınca, gelir gideri karşılamamaya başladı ve dükkânımı kapatmak zorunda kaldım. Dükkânını kapatan esnafın yüzde doksanı kiraların yüksek olmasından dolayı kapatıyor. Kazandığım paranın yarısından fazlası kiraya gidiyordu. Özellikle Van’da kiralar gerçekten çok yüksek. Kiraların önüne geçilmediği müddetçe küçük esnaf yüksek kiraların altında ezilir, “şeklinde konuştu.
“Yurttaşın dostu küçük esnaftır”
Kurumsal firmaların haksız rekabetine de dikkat çekerek, halkın küçük esnaf yerine zincir marketleri tercih etmesinin durumu daha da ağırlaştırdığını belirten Bayram, "Küçük esnaf vergi, sigorta, stopaj ve muhasebe ücretleri ödeyerek kurumsal firmalarla yarışıyor. Küçük esnaf bir kazanıyorken kurumsal firma on kazanmasına rağmen aynı vergiyi ödüyoruz. Bu haksızlık. Yurttaşın dostu küçük esnaftır. Kurumsal firmalar sayesinde zengin zenginleşiyor, fakir ise daha da fakirleşiyor. Van’da küçük esnafı korumaları lazım, “dedi.
Esnaf Fatih Bayram
"İstanbul'daki fiyatları bile geride bıraktık"
2024 yılının başından itibaren 600’e yakın işletmenin kapandığını belirten Van Lokantacılar ve Fırıncılar Odası Başkanı Sabri Işık, "2024 yılının başından bu yana 600’e yakın işletme kapandı. Gidişat bu şekilde devam ederse, önümüzdeki bir-iki ay içinde 200-300 esnafın daha dükkânını devretmek zorunda kalacağını tahmin ediyoruz. Esnafın en büyük sıkıntısı fahiş kira artışları. Dükkânlar kiralık ve kiralar başını almış gidiyor. Van’da kiraların bazı bölgelerde İstanbul’daki fiyatları bile geride bıraktığını görüyoruz. Bir tatlıcı dükkânının kirası 49 bin TL’den 70 bin TL’ye kadar çıktı. Esnaf bu yükün altından kalkamıyor. Kiraların bu kadar yükselmesi tamamen denetimsizlikten kaynaklanıyor,” şeklinde konuştu.
“Kayıt dışı işletmeler ve vergi yükü haksız rekabet yaratıyor”
Kira sorununa ek olarak, kayıt dışı işletmelerin ve vergi yükünün düzgün iş yapan esnafı bitirdiğini vurgulayan Sabri Işık, "Kentte bin iki yüz kayıtlı, bir o kadar da kayıtsız esnaf bulunuyor. Kayıt dışı işletmeler hem haksız rekabete hem de gıda güvenliği sorunlarına yol açıyor. Merdiven altı üretim patladı, zehirlenme vakaları arttı. Denetimsizlik, düzgün şekilde iş yapan esnafın dükkânını kapatmasına neden oluyor. Mal girişinde KDV yüzde 1, çıkışta yüzde 10. Aradaki yüzde 9’luk farkı biz ödüyoruz. Bunun üzerine bir de yüzde 4 komisyon biniyor. Bir ekmek sattığım anda yüzde 13 kaybediyorum. Ayrıca Van’da esnafın yüzde 90’ının BAĞ-KUR borcu var, “dedi.
“Basit usulün kaldırılma korkusu”
Maliye Bakanlığı'nın "Basit Usul" uygulamasını kaldırma hazırlığının, küçük esnaf için son darbe olacağını ifade eden Işık, "Eğer basit usul kaldırılır ve bu esnaf gerçek usule geçmek zorunda kalırsa, ürettikleri ekmekten elde ettikleri gelirlerinin tamamını vergiye vermek zorunda kalacaklar ve bu durumda esnafın yüzde 80’i iş yerlerini kapatmak zorunda kalacak. Maliye Bakanlığı’nın basit usul uygulamasını bir kez daha gözden geçirmesi ve küçük esnafın korunmasını sağlaması gerekiyor, “dedi.
"Devletimizi yanımızda görmek istiyoruz"
Esnafın ayakta kalması için devletten destek beklediklerini belirten Sabri Işık, "Esnafın nefes alabilmesi ve iş yerlerini açık tutabilmesi için devletimizin bu sorunlara öncelik vermesi, gerekli adımları atması şarttır. Vergi ve sigorta yüklerinin mutlaka hafifletilmesi gerekiyor. Denetimler koordineli bir şekilde yürütülmedikçe ve esnaf üzerindeki mali yükler azaltılmadıkça, bu olumsuz tablo değişmez ve daha fazla işletme kepenk kapatmak zorunda kalır, “şeklinde konuştu.
