Bitlis’in Tatvan ilçesinde yapılan bilimsel araştırmalar sırasında keşfedilen yeni çan çiçeği türü, uluslararası dergide yayımlanarak bilim dünyasına tanıtıldı.
Ege Üniversitesi ile Bitlis Eren Üniversitesi araştırmacıları tarafından İncekaya (Por) Kalderası’nda yürütülen arazi çalışmalarında tespit edilen bitki, yapılan incelemeler sonucunda yeni bir tür olarak tanımlandı.
Bilimsel adı “Campanula porensis” olan tür, Türkçe literatürde “Por çanı” olarak yer aldı. Türün yalnızca İncekaya Kalderası’nda, mağara girişleri ve volkanik kaya yüzeylerinde yetiştiği ve yaklaşık 450–500 kök ile sınırlı bir popülasyona sahip olduğu bildirildi.
Araştırmacılar, bitkinin IUCN kriterlerine göre “hassas” kategorisinde değerlendirildiğini ve yok olma riski taşıdığını belirtti. Ayrıca türün korunması için yerel yönetimler ve ilgili kurumlarla iş birliği içinde acil koruma çalışmaları yapılması gerektiğine dikkat çekti.
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, keşfedilen yeni çan çiçeğini bilim dünyasına tanıtmanın heyecanını yaşadıklarını belirtti. Bitkinin yakın akrabalarından ve bölgedeki benzer türlerden çiçek, yaprak ve tüy özellikleriyle farklılık gösterdiğini ifade eden Yıldırım, “Bu türümüz endemik ve dünyada sadece Por Kalderası'nda bulunuyor. Bitki, bu mağara kovuklarının nemli iç kısımlarında yayılış göstermektedir ve sulak alanlarda kayadan aşağı doğru sarkar bir modda gölgelik alanları tercih etmektedir. Oldukça süs potansiyeli yüksek olan, laciverte yakın renklerde çiçeklere sahip özel bir türdür. Ekip olarak yapılan çalışmalar sonucunda yaklaşık 450-500 kök kadar bu alanda yayılışa sahip olduğunu biliyoruz. Yani dünyadaki toplam sayısı 450-500 kök kadar oldukça nadir bir bitki olduğunu söyleyebiliriz.” dedi.
Yıldırım, alanda doğrudan bir insan etkisi ya da aşırı otlatma bulunmadığını ancak küresel iklim krizinin sulak ve gölgelik habitatları olumsuz etkilediğini belirtti.
Bitkinin yok olma tehlikesinin önüne geçilmesi gerektiğini dile getiren Yıldırım, yerel yönetimler, bölgedeki üniversiteler ve bakanlık işbirliğiyle koruma çalışmalarının acilen başlatılmasında büyük fayda olduğunu ifade etti.
Bitkinin süs bitkisi potansiyeline dikkati çeken Yıldırım, şunları kaydetti:
“Dünyada yaklaşık 450 kadar çan çiçeği türü mevcuttur. Ülkemiz bu anlamda oldukça önemli bir noktadadır, 140 kadar çan çiçeği mevcut. Bizler Ege ekibi olarak yaklaşık 2012 yılından beri TÜBİTAK projeleriyle Türkiye'nin tüm illerinde çan çiçekleri üzerine çalışmalar yapmaktayız. Ülkemizde tespit edilen 140'ı aşan bu türün 72 tanesi dünyada sadece ülkemizde bulunuyor. Bu potansiyele bakarak, süs bitkisi potansiyeli olan bu bitkilerin zarar vermeden üretilmesi ve kültüre alınmasıyla beraber ülke ekonomisine önemli bir yarar sağlayacağını düşünüyorum.”
Yeni türün tip örneği Ege Üniversitesi Herbaryumu'nda, eş örnekleri ise hem Ege Üniversitesi hem de Bitlis Eren Üniversitesi Herbaryumu'nda muhafaza ediliyor.
