Erzincan Kemaliye’de geçmişten günümüze aktarılan kapı tokmağı üretimi, altıncı kuşak ustası Ali Demirci tarafından sürdürülüyor. Geleneksel yöntemlerle bakıra işlenen tokmaklar, üzerlerindeki özgün motiflerle ilçenin kültürel mirasını gelecek kuşaklara taşıyor.
Kemaliye Belediyesinin başvurusu üzerine “Kemaliye kapı tokmağı/Eğin kapı tokmağı” adıyla 2 Eylül 2025'te mahreç işaretiyle coğrafi işaret tescili alan ürünler, estetik özelliklerinin yanı sıra Anadolu'nun yüzyıllardır yaşattığı inanç ve gelenekleri de yansıtıyor.
İlçede bu zanaatı sürdüren Ali Demirci, tarihi Kemaliye evlerindeki özgün kapılardan ilham alarak farklı motifleri bakır tokmaklara işliyor. Demirci'nin çalışmalarında hayat ağacı, güneş, dağ keçisi, akrep, yılan, lamba, kuş ve su yolu gibi çok sayıda figür yer alıyor.
67 farklı model üretti
Ailesinin altı kuşaktır kapı tokmağı ürettiğini belirten Ali Demirci, mesleği babası Mustafa Demirci'den öğrendiğini söyledi. Babasının mesleğe büyük emek verdiğini anlatan Demirci, kapı tokmaklarının coğrafi işaretle tescillenmesinin Kemaliye açısından önemli bir adım olduğunu ifade etti.
Demirci, bugüne kadar 67 farklı dış kapı tokmağı modeli ürettiklerini belirterek bu modellerin tamamının Kemaliye'nin tarihi evlerindeki özgün kapılardan esinlenerek hazırlandığını söyledi.
Her motifin farklı bir anlamı bulunuyor
Kapı tokmaklarında kullanılan motiflerin yalnızca süsleme amacı taşımadığını belirten Demirci, her figürün geçmişten gelen farklı bir anlamı olduğunu anlattı.
Hayat ağacı ve güneş motiflerinin bolluk ve bereketi simgelediğini aktaran Demirci, dağ keçisinin Türk kültüründe önemli bir sembol olduğunu ifade etti.
Akrep ve yılan motiflerinin ise geçmişte kötü ruhlardan korunma inancıyla kapılara işlendiğini belirten Demirci, lamba motifinin ocağın sönmemesini, kuş motiflerinin gurbetten haber gelmesini, su yollarının da bolluk ve bereketi temsil ettiğini söyledi.
Çiftli kapı tokmaklarının da farklı sesler çıkardığını anlatan Demirci, üstteki tokmağın çıkardığı kalın sesin erkek misafiri, alttaki tokmağın çıkardığı ince sesin ise kadın misafiri haber verdiğine ilişkin geleneksel anlayışın bulunduğunu dile getirdi.
Meslek 7. kuşakta da devam edecek
Kapı tokmaklarının yalnızca ahşap kapılarda değil, çelik kapılarda da kullanılabildiğini belirten Demirci, dekoratif pano ve anahtarlık gibi ürünler de hazırladıklarını söyledi.
Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden günümüze ulaşan kapı tokmaklarının önemli bir kültürel miras olduğunu vurgulayan Demirci, oğlunu küçük yaşlardan itibaren atölyede yetiştirdiğini ve mesleğin yedinci kuşakta da devam edeceğini kaydetti.
Demirci ayrıca Kültür ve Turizm Bakanlığından Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı belgesi aldığını belirterek, zanaatını en iyi şekilde sürdürmeye çalıştığını ifade etti.
