Kente soğuk hava ve kalitesiz kömür kullanımı ile artan araç sayısı nedeniyle hava kirliliği yeniden kendini hissettiriyor. Yeşil alan eksikliği ve fosil yakıtlar, kentin havasını ciddi şekilde kirli tutuyor. Temiz Hava Hakkı Platformu’nun Kara Rapor 2025 verilerine göre, Türkiye’de hava kirliliği yıllık 138 milyar dolarlık ekonomik kayba yol açıyor ve DSÖ standartlarına uyulsa yılda 60 bin hayat kurtarılabilir. Iğdır ve Osmaniye ile birlikte Van, sağlığı en çok tehdit eden iller arasında yer aldı. Raporda, kirli havanın KOAH ölümlerinin %41,3’ü ve kalp hastalıklarının %27,7’sinden sorumlu tutulduğu, demans riskini de ciddi oranda artırdığı ifade edildi.
Van özelinde ise kentin çanak yapısı ve sert kış koşulları, düşük kaliteli kömür kullanımıyla birleşince hastane başvurularında %30’luk bir artış yaşanmasına neden oluyor. Ağır tabloyu değerlendiren Van ÇEVDER Başkanı Zafer Çelebi, kentte kalitesiz yakıtlardan vazgeçilerek yenilenebilir enerjiye geçilmesinin hayati önem taşıdığını belirtti. Çelebi, özellikle dar gelirli ailelere dağıtılan kömürlerin ve yoğun egzoz gazlarının yarattığı duman tabakasının bir halk sağlığı felaketine yol açtığı konusunda yetkilileri uyardı.
"1726 rakımda maalesef kirli hava soluyoruz"
Van’ın coğrafi konumuna rağmen kirli bir havaya sahip olduğunu vurgulayan ÇEVDER Başkanı Zafer Çelebi, “Van 1726 rakımlı bir yer, sanayimiz de yok. Ancak ölçümlere göre en kirli iller arasında yer alıyoruz. Hakkâri ve Iğdır gibi illerle birlikte Van da bu sıralamaya giriyor. Böylesi yüksek bir rakımda havasının temiz olması beklenirken, maalesef kirli hava soluyoruz,” ifadelerini kullandı.
Van ÇEVDER Başkanı Zafer Çelebi
“Hastalıkların temel nedeni hava kirliliğidir”
Havadaki kirliliğin başında iki temel neden olduğunu söyleyen Çelebi, “Birincisi sosyal yardımlaşma kömürü adı altında gönderilen kalitesiz kömürler, ikincisi de milyonlarca aracın egzozlarından çıkan zehirli gazlardır. Bu durum havamızı, suyumuzu ve toprağımızı her geçen gün daha fazla kirletiyor. Bugün birçok hastalığın temel nedeni bu kirliliktir. Ne yazık ki bugüne kadar yetkililer bu konuda en ufak bir duyarlılık göstermediler,” şeklinde konuştu.
“Isınma ihtiyacı zehre dönüşmesin”
Sosyal yardım kömürlerinin çevreyi tehdit ettiğini aktaran Çelebi, “Ocak ayındayız ve dondurucu bir soğuk var. Barınma kadar ısınma da temel bir insani ihtiyaçtır. Kömür kullanılırken mutlaka kalorisi yüksek ve kaliteli olanların tercih edilmesi gerekiyor. Halkın çocuklarını ve yaşlılarını zehirleyen bir uygulama kabul edilemez. Bu düşük kaliteli sosyal yardımlaşma kömürü asla bu ile girmemelidir,” dedi.
“Van’ın üzerine çöken duman tabakası bir felakettir”
Çelebi, “Sosyal devlet olmanın gereği olarak kömür yardımı yapılmalı ancak kömürün mutlaka yıkanmış ve kalorisi yüksek olması şarttır. KOAH hastaları, nefes darlığı çekenler, çocuklar ve yaşlılar dışarı çıkma noktasında ciddi sorunlar yaşıyor. Van bir çukurda kaldığından dolayı yüksek tepelerden baktığınızda, şehrin üzerine bir duman tabakasının çöktüğünü net bir şekilde görürsünüz; bu aslında bir felakettir. Bu durum kanser ve akciğer hastalıkları gibi ciddi etkilere neden oluyor,” ifadelerini kullandı.
“Kalitesiz kömür Van’ı zehirliyor”
Fosil yakıtlardan vazgeçilmesi gerektiğini belirten Çelebi, “Birleşmiş Milletler İklim Forumu’nun aldığı karara göre 2050 yılına kadar bütün fosil yakıtların yasaklanması gerekiyor. Doğalgaz, diğer fosil yakıtlara oranla daha az kirletici olsa da o da nihayetinde bir kirleticidir. 2011 yılında Van’a doğalgaz gelmeye başlarken hattın 5 yıl içerisinde yaygınlaştırılacağı söylenmişti; ancak aradan 16 yıl geçmesine rağmen merkez mahallelerin ancak yüzde otuzu tamamlanmış durumda. Üstelik doğalgaz çok pahalı olduğu için insanlar ödeme zorluğu çekiyor,” şeklinde konuştu.
“Van güneşin başkentidir, fosil yakıt yasaklanmalıdır”
Asıl çözümün yenilenebilir güneş enerjisinde olduğunu belirten Çelebi, “Asgari ücretin düzeyine göre doğalgaz faturalarının çok yüksek olduğu bir coğrafyada yaşıyoruz. Çözüm, aydınlatma, ısınma ve otomotiv sanayinde yenilenebilir güneş enerjisinin kullanılmasıdır. Acil önlem olarak da kalitesiz sosyal yardımlaşma kömüründen derhal vazgeçilmelidir,” dedi.
