Geleneksel sanatlar, modern yaşamın hızına rağmen kültürel kimliğin korunmasında önemli bir rol oynamaya devam ediyor. Özellikle el emeğine dayalı sanat dalları, hem bireysel üretimi teşvik etmesi hem de ekonomik bir alan yaratması açısından yeniden ilgi görüyor. Bu sanatlar arasında yer alan ebru, sabır, estetik ve ustalık gerektiren yapısıyla öne çıkarken, kadınlar için de hem bir üretim hem de sosyal dayanışma alanı oluşturuyor.
Van’da İpekyolu Halk Eğitim Merkezi bünyesinde faaliyet gösteren Hatuniye Kültür Sanat Merkezi’nde verilen eğitimler de bu dönüşümün yerel ölçekteki örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor. Bu kapsamda yıllardır ebru sanatını yaygınlaştırmak için çalışan kurs hocası Arzu Taştan, hem sanatın inceliklerine hem de kadınların bu alandaki üretim sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Arzu Taştan
“15 yıldır bu sanatı tanıtmak için çabalıyorum”
Halk eğitim kursları, SODES projeleri ve İŞKUR destekli eğitimlerde uzun yıllardır görev aldığını belirten ebru kursu hocası Arzu Taştan, “Halk eğitim kurslarında, SODES projelerinde, İŞKUR kurslarında ve İŞKUR’a bağlı özel kurslarda kadınlara yönelik eğitimlerde çalıştım. 2017 yılında yüzüncü yıl üniversitesi geleneksel el sanatları bölümünü 45 yaşında kazandım ve bölümümü birincilik ile tamamladım 2018 yılında mezun oldum. Mezun olduktan sonra da yaklaşık 15 yıldır bu ebru sanatını herkese tanıtmaya elimden geldiğince gayret ediyorum,” dedi.
2008 yılında hocası Işılay Konak’dan ilk Ebru eğitimini aldığını belirten Taştan şu ifadelerini kullandı:
“3 yıl devam etti eğitimim. Daha sonra 2019 yılında online eğitim veren İstanbul'da atölyesi bulunan İlker Selimler hocam dan eğitim almaya başladım ve halen de devam ediyorum. Haziran ayında İstanbul da Dolmabahçe sergi salonunda hocamın yurt içi ve yurt dışındaki bütün öğrencilerinin katılacağı bir sergiye bende katılacağım. Benim için çok anlamlı bir sergi olacak.”
“Başta ne yapacağız dediler, şimdi talep var”
Kadınların başlangıçta bu sanata mesafeli yaklaştığını ifade eden Taştan, “İlk başta kadınlar ‘Biz bu sanatı öğrenip ne yapacağız?’ diye soruyordu. Bana da ‘Sanatçı mı olacaksın?’ diyenler oldu. Ama şimdi çabalarımızı gördükçe takdir ediyorlar ve çok ciddi bir talep oluştu,” dedi.
“Ebru sanatını hayatın içine taşıdık”
Ebru sanatını yalnızca kağıtla sınırlı bırakmadıklarını vurgulayan Taştan, “Ebru sanatı ile evlerimizin duvarlarını süsledik. Aynı zamanda da kıyafetlerimize, eşarplarımıza, takılarımıza, süs eşyalarımıza, çantalarımıza, erkeklerin kravatlarına, seramik ve çömleklerimize uyguladık,” diye konuştu.
Kullanılan tekniklere ilişkin bilgi veren Taştan, “Ebru deniz kadayıfı ve saf su ile hazırlanan kitre üzerine sığır ödü ve su ile hazırlanmış toprak boyalar ile yapılan bir sabır sanatıdır. Kitrenin üzerine düşen her damla sabır ile bir sanat eserine dönüşüyor. Ebru sanatından kullanılan her malzeme el emeği ile yapılır. Toprak boyalar mermer zeminde destizang ile sabırla ezilir. Öd benmari usulü temizlenip kullanıma hazırlanır. Fırçalar gül dalına at kılı sarılarak hazırlanır. Şekil vermek için kullanılan bizler de özel hazırlanır,” dedi.
“Kadınlar üretiyor ama satışta tıkanıyoruz”
Kadınların üretim yaptığını ancak satış noktasında zorluk yaşandığını belirten Taştan, “Birçok öğrencimiz yaptığı ürünleri satıyor. Ama genel olarak bir satış noktamız yok. Fuarlar ve festivaller dışında geniş kitlelere ulaşamıyoruz. Kadınlar üretiyor ama satışta maalesef tıkanıyoruz,” ifadelerini kullandı.
Taştan, “Hem şehir merkezindeki okullara hem de köy okullarına farklı projeler ile gidip Ebru etkinliği yaptık. 6yildir 10000 den fazla çocuğa Ebru sanatını tanıttık ve uygulama yaptırdık. Ebru sanatını tanıtmaya ve uygulama yaptırmaya devam ediyoruz,” dedi.
Rukiye Bayram
“Ebru bir terapi gibi”
Kursiyerlerden Rukiye Bayram ise ebru ile tanışma sürecini, “Aslında ebruyla tesadüfen tanıştım. Kızımı kursa getirmiştim. Sınıfı görünce adeta büyülendim. Çünkü ebrunun sadece kâğıda yapılamadığını bu atölyede gördüm,” sözleriyle anlattı.
Ebrunun zorlu ama keyifli bir süreç olduğunu belirten Bayram, “Ebru çok enteresan bir sanat. Kendinizi iyi hissettiğiniz anda bile yeniden sıfırdan başlamış gibi olabiliyorsunuz. Bu yüzden her gün aslında bir öğrenci, bir çıraksınız,” dedi.
“Yaptığınız her şey size özel”
Kendi üretimlerine de değinen Bayram, “Eşarplar, fularlar ve takılar yaptım. Yaptığınız her şey size özel. Aynısını bir daha yapamazsınız. Bu çok kıymetli bir duygu,” ifadelerini kullandı.
Ebrunun psikolojik etkisine de dikkat çeken Bayram, “Ebru benim için bir terapi. Teknenin başında geçirdiğiniz yarım saat bile insanı dinlendiriyor. Suya düşen her damla aslında insanın iç dünyasının bir yansıması. O yüzden herkese tavsiye ediyorum,” diye konuştu.
