Van’ın ihracat rakamlarını bir sınır kenti için "komik bir rakam" olarak nitelendiren Van Ticaret ve Sanayi Odası (TSO) Başkan Yardımcısı Fevzi Çeliktaş, 720 bin İranlı turistin bıraktığı 350 milyon dolarlık katkının kentin can damarı olduğunu vurguladı. Çeliktaş, "Yüzde 20'lik işsizliğe çözüm için Kapıköy'deki bürokratik engellerin kaldırılmasını ve Gelincik ile Çilli Sınır Kapılarının derhâl açılmasını," talep etti.
2014'te başlayıp 2019'da tamamlanan modernizasyonun ardından 2023'ten beri 7/24 kesintisiz hizmet veren Kapıköy Sınır Kapısı; çelik, hazır giyim ve tekstil ihracatı ile sebze-meyve ithalatının merkezi konumunda.
Ticaret hacminin artmasına rağmen, kapının tam kapasite çalışması için tam donanımlı laboratuvar kurulması, kimlikle giriş-çıkış imkânı ve İhtisas Gümrük Yetkisi verilmesi gibi kritik düzenlemeler ise hâlâ çözüm bekliyor.
Van Ticaret ve Sanayi Odası (TSO) Başkan Yardımcısı Fevzi Çeliktaş
"Van, İran ticaretinde potansiyelin altında"
Van'ın Asya'ya ve Avrupa'ya açılan kapısı olmasına rağmen İran ile stratejik ticaret potansiyelini kullanamadığına dikkat çeken Çeliktaş, "İran ile ticaret hacmimiz ne yazık ki istediğimiz seviyede değil. 2024 yılı verilerine baktığımızda, Van ili olarak toplam 27 milyon dolar ihracat yaparken bunun büyük çoğunluğu İran ile gerçekleşti. Aynı yıl İran ile ihracatımız 16 milyon dolar, ithalatımız ise 13 milyon dolar olarak kayıtlara geçti. Yıllık ihracatımızın 25-30 milyon dolar civarında seyretmesi, bir sınır kenti için komik bir rakamdır. Ancak asıl sorun, Van'ın gerçek potansiyelinin rakamlara yansımamasıdır. İlimizde tekstil gibi alanlarda üretim yapan firmaların ciddi ihracatları var fakat kuruluş merkezleri Batı illerinde olduğu için bu rakamlar ne yazık ki Van'a değil, o illere yazılıyor. Ayrıca, ilimizin yüzde 63’ü hizmetler sektöründen oluşuyor; biz daha çok tüketen bir şehiriz. Bu nedenle ihracatın düşük olması, mevcut yapımız içinde olağan kabul ediliyor," şeklinde konuştu.
"Kapıköy'de engeller aşılıyor, sorunlar sürüyor"
Kapıköy'ün 2019'da modernize olduğunu, 2023'ten beri 7/24 hizmette olduğunu aktaran Çeliktaş, "Van için can damarı ve en büyük gelir kaynağı olan Kapıköy Sınır Kapısı, uzun yıllar bürokratik tıkanıklıklar nedeniyle modernize edilmeyi bekledi. Odamızın 2014’te 'Yüzümüzü Doğu’ya Dönüyoruz' şiarıyla başlattığı ısrarlı çalışmalar sonucunda, kapı 2019’da modernize edilerek hizmete açıldı. Hatta aynı azimle mücadele ederek, 2023 yılından bu yana kapımızın 7/24 kesintisiz hizmet vermesini sağladık ve transit geçiş sorununu da kısmen çözdük. Fakat modernizasyona rağmen sorunlarımız bitmiş değil. Tam Donanımlı Laboratuvar kurulması, giriş-çıkışların kimlikle yapılması, yüksek olan yurt dışı çıkış harcının düşürülmesi ve İhtisas Gümrük Yetkisi verilmesi gibi birçok kritik konuda hâlâ bürokrasiye takılıyor ve çözüm bekliyoruz. Bu engeller aşılmadıkça ticari potansiyelimizi tam olarak kullanmamız mümkün değil," dedi.
"Ticaretten 17 kat büyük katkı"
İranlı turistlerin 350 milyon dolarla Van ekonomisinin gerçek can damarı olduğunu aktaran Çeliktaş, "Ticaret hacmi düşük kalırken, turizmin Van için gerçek anlamda can damarı olduğunu 2024 verileriyle ortaya koyuyoruz. İran ile ticaretimiz 15-20 milyon dolar civarında olmasına rağmen, sadece 2024 yılında 720 bin İranlı turisti şehrimizde ağırladık. Her bir turistin ortalama 500 dolar harcadığını varsaydığımızda, bu, Van ekonomisine yaklaşık 350 milyon dolar seviyesinde bir katma değer sağlamıştır. İranlı, bizim için sadece ticari değil, turizm açısından da özellikle değerlendirdiğimiz bir değerdir," şeklinde konuştu.
"İşsizliğe çare: Yeni kapılar açılmalı"
Yüksek işsizliğe çare, İran zenginliği için Gelincik/Çilli kapıları açılması gerektiğini belirten Çeliktaş, "Van ve TRB2 Bölgesi'ndeki (Van-Bitlis-Hakkâri-Muş) işsizlik oranı, Türkiye ortalamasının (yüzde 8-8,5) iki katından fazla, yüzde 19-20 civarındadır. Bu nedenle sınır ticaretinin önemi çok büyüktür. Van Ticaret ve Sanayi Odası olarak, Kapıköy’ün yanı sıra Gelincik ve Çilli Sınır Kapıları ya da Ticaret Kapıları’nın açılmasını her platformda talep etmekteyiz. Yanı başımızda yer altı zenginliği ile dünyada 3. sırada yer alan İran var. Açılacak yeni kapılar ile bu zenginlikten faydalanmalıyız. Bu faydalanma, işsizliğe çare olacak, ekonomiye katma değer sağlayacak ve şehrimizin yoksulluğunu azaltacaktır," dedi.
"İhraç ve ithal edilen ürünler"
“Van, çelikten tekstile geniş ürün yelpazesi ihraç ederken, İran’dan ağırlıklı olarak sebze-meyve ve temel gıda ürünleri ithal ediyoruz” diyen Çeliktaş, "Van'da yapılan ihracatta en fazla ön plana çıkan ürünler oldukça çeşitlidir. Başlıca gruplarımız; Çelik, Çimento Cam Seramik ve Toprak Ürünleri, Demir ve Demir Dışı Metaller, Hazır Giyim ve Konfeksiyon, İklimlendirme Sanayii, Makine ve Aksamları, Mobilya, Otomotiv Endüstrisi, Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller ile Tekstil ve Hammaddeleri'dir. İthalat tarafına baktığımızda ise durum farklı. İran’dan ağırlıklı olarak sebze-meyve başta olmak üzere gıda ürünleri ithal ediyoruz. Özellikle karpuz ve kivi gibi mevsimsel ürünlerin yanı sıra, badem, salça ve pirinç gibi temel tüketim maddeleri de İran’dan şehrimize getirilmektedir," şeklinde konuştu.
