Van’ın kalbinde yer alan peynirciler çarşısı hem şehrin kültürel kimliğini hem de ekonomik canlılığını yansıtan önemli bir yerdir. Van Tarihi Peynirciler Çarşısı’nda yer alan şifalı, doğal, eşsiz otlu peynirleriyle diğer bölgelerden çok daha farklı bir lezzete sahip. Yüksek rakımlı bölgelerde kekik, mende, heliz, sirmo isimli otlar peynire tamamen doğallık katıyor. Bölgeye özgü otlu peynirin hikayesi hem üreticilerin emeği hem de Van halkının sofrasında hayat buluyor.
Van Peynirciler Çarşısı’nda 27 yıldır esnaflık yapan Mehmet Nar, otlu peynirin hem ekonomik hem kültürel yönüne dikkat çekerek “Van otlu peynirinin diğer yörelerin peynirlerinden farkı otlu ve şifalı olmasıdır. Kekik, mende, heliz, sirmo… Bunlar hiçbir yörenin peynirinde olmayan otlardır,” dedi.
Nar, “Şimdi alışlar şöyle; ister istemez her sene biraz yükseliş oluyor. Şu anda yaklaşık 550 liraya alıp 600 liraya kadar satışını yapıyoruz. Bu, toprak altı peynirinde de böyle. Mayıs ayında yapılan taze peynir toprağa gömülüyor, sonbaharda çıkarılıyor. Ama 100 kilo peynirden toprak altında yaklaşık 20-25 kilo eksiliyor, bu da doğal olarak fiyatlara yansıyor.” İfadelerini kullandı.
Esnaf Mehmet Nar
“Köylüler artık üretim yapmıyor”
Otlu peynirin üretiminde yaşanan azalmaya dikkat çeken Nar, “Artık köylüler eskisi gibi üretim yapmıyor. Maliyetler çok yüksek. Üretim azaldıkça fiyatlar da artıyor. Van peyniri her zaman özel bir yerdeydi ama artık üretim azaldı. Her sene daha da azalıyor,” dedi.
Van peynirinin hem kalitesi hem de gelenekselliğiyle Türkiye’de benzersiz olduğunu söyleyen Nar, “Hiçbir ilimizde böyle bir peynir yok. Bizdeki peynirin en büyük özelliği otlu ve şifalı olması. Özelliğini hiçbir zaman kaybetmiyor, tam tersine her geçen yıl daha da kıvama geliyor. Ben babadan üçüncü kuşak olarak bu işi yapıyorum. Belki yarın oğlum da devam edecek. Üretim sürdükçe bu meslek de yaşayacak,” ifadelerini kullandı.
Esnaf Seyithan Güler
%100 doğal, katkısız lezzet
Bir diğer peynirciler çarşısı esnafı Seyithan Güler, otlu peynir hakkında “Diğer peynirlerde muhakkak bir katkı maddesi, bir fermente olayı vardır ama Van otlu peyniri öyle değil. %100 süt, tuz ve yöresel otlardan yapılıyor. Şu an dört aktif ot kullanıyoruz. Bunlar yüksek rakımlarda toplanan bitkilerdir. Bu yüzden tamamen doğaldır,” dedi.
Şap hastalığı otlu peynir üretimini etkiledi
Bu yıl üretimin az olduğunu belirten Güler, şap hastalığı nedeniyle süt oranının düştüğünü belirterek “Bu sene süt oranı çok az çıktı, bazı yerlerde hiç çıkmadı. Az ürün olunca fiyatlar yükseldi. Şu an fiyatlar 500 ile 600 lira arasında değişiyor. Yazın işler yoğun ama kışın durgunluk yaşanıyor,” sözlerini kullandı.
“Van otlu peyniri bir kimliktir”
Van otlu peynirinin sadece bir gıda değil, aynı zamanda bir kimlik sembolü olduğunu vurgulayan Güler, “Bu iş babadan oğula geçen bir iştir ama maalesef gençler artık ilgilenmiyor. Biz istiyoruz ki insanlar gelip öğrensin, üretime katılsın. Çünkü Van otlu peyniri bizim için Van Kalesi, Van Kedisi kadar kıymetlidir,” dedi.
Güler, “Artık Diyarbakır’da, Elazığ’da bile Van otlu peyniri yapılıyor ama fabrikasyon. Bizim insanlarımız köylerde üretime ağırlık versin ki bu kültür yaşasın. Köyde üretim artarsa, bu miras da devam eder. Tek isteğimiz bu,” sözleriyle devam etti.
