Türkiye’nin en çok kamu yatırımı alan illerinden biri olan Van, ekonomik göstergelerde aynı başarıyı gösteremiyor. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın paylaştığı verilere göre, Van kamu yatırımları açısından Türkiye’de 9. sırada yer alıyor. Ancak Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) son raporuna göre Van, GSMH sıralamasında 81 il içinde 81. sırada.
Van, bu durumda ülkenin en fazla yatırım alan illerinden biri olmasına rağmen, ekonomik üretim gücü bakımından en zayıf kent konumunda. Bu tablo, kentte yıllardır süren “yatırım var ama kalkınma yok” tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Uzmanlar, bu çelişkinin nedenini kamu kaynaklarının yanlış yönlendirilmesi, liyakat eksikliği, verimsiz planlama ve kurumsal dağınıklık olarak açıklıyor. Geçmişte Doğu Anadolu’nun en üretken kentlerinden biri olan Van, bugün işsizlik, göç, plansız büyüme ve düşük katma değerli yatırımlarla anılıyor.
“Bu durum izaha muhtaç”
Van Müteahhitler Derneği Sözcüsü ve Harita Mühendisi İsa Şen, Van’ın kamu yatırımlarında üst sıralarda yer almasına rağmen ekonomik üretkenlikte son sırada bulunmasının “normal bir tablo olmadığını” söyledi.
Şen, “Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın açıkladığı verilere göre Van, kamu yatırımlarında 9. sırada. Buna rağmen GSMH’da 81. sıradayız. Bu kadar yatırım alan bir kentin en az 30-35 bandında olması gerekirdi. Bu durum izaha muhtaç” dedi.
İş İnsanı İsa Şen
“Yatırımlar doğru yönlendirilmiyor”
Şen, kamu kaynaklarının etkili biçimde kullanılmadığını belirterek, “Yatırımlar altyapıya, sanayiye, üretime, istihdama dönüşmüyor. Katma değer yaratılamadığı için bu kadar yatırım alan bir kent, ekonomik sıralamada sonlarda yer alıyor” diye konuştu.
Kentte kurumlar arası koordinasyonun ciddi biçimde zayıf olduğunu vurgulayan Şen, “Ticaret ve Sanayi Odası’nın etkisizliği, sivil toplum kuruluşları arasındaki kopukluk, yerel yönetimlerle kamu kurumlarının iş birliği içinde olmaması, kayyım uygulamaları ve milletvekillerinin kutuplaşması, Van’ın gelişimini doğrudan engelliyor” dedi.
“Ortak akıl oluşmadan kalkınma mümkün değil”
Kentte sivil kurumlar arasındaki dağınıklığın altını çizen Şen, “Gaziantep’te bir vali göreve başladığında tüm kurumlarla uzun vadeli plan yapar. Van’da ise kurumlar birbiriyle ilgisiz. Ticaret Odası bile kendi içinde birlik sağlayamıyor. Milletvekilleriyle arada iletişim yok. Böyle bir ortamda ortak akıl nasıl oluşsun?” diye sordu.
Şen, çözümün ortak vizyondan geçtiğini vurgulayarak, “Hepimiz siyasi kimliklerimizi koruyarak ortak bir Van kimliği etrafında birleşmeliyiz. Ancak bu şekilde yatırımlar doğru yönlendirilebilir, kent potansiyeli ortaya çıkabilir” ifadelerini kullandı.
“Liyakat eksikliği kaynakların etkisini azaltıyor”
Van Ticaret ve Sanayi Odası eski başkanlarından Feridun Irak ise kentin ekonomik olarak gerilemesini liyakat eksikliğine bağladı. Irak, “Kamu yatırımlarında 9. sıradayız ama kaynaklar üretime değil, kurumların ultra lüks binalarına harcanıyor. Karayolları, DSİ, Gençlik Spor gibi kurumlara devasa yerleşkeler yapıldı. Ancak bu yatırımlar istihdama dönüşmedi” dedi.
Irak, yanlış projelerin kentin gelişimini tıkadığını belirterek, “Yöneticiler liyakatli olsaydı, kent kaynakları doğru projelere aktarılırdı. Bugün bu tabloyu yaşıyorsak sebebi kötü yönetimdir” diye konuştu.
İş İnsanı Feridun Irak
“Tekstil yatırımları beklenen katkıyı sağlamadı”
Van’da yanlış yatırım tercihinin en çarpıcı örneklerinden birinin tekstil sektörü olduğunu söyleyen Irak, “Gürpınar’da 10 yıl önce başlatılan tekstil projesinde 15 bin kişiye iş vaat edildi. Bugün 3 bin kişi bile çalışmıyor. Buna rağmen hâlâ aynı hatalı yatırımlar devam ediyor” dedi.
Her kentin kendi dinamikleri olduğunu vurgulayan Irak, “Van’ın kalkınması tarım, hayvancılık ve turizmle mümkündür. Bu alanlar geçmişte kentin temel ekonomik sacayaklarını oluşturuyordu. Ancak liyakatsiz yöneticiler ve yanlış öncelikler yüzünden bu potansiyel heba edildi” ifadelerini kullandı.
“Bir zamanlar bölgenin lideriydik”
Van’ın geçmişte Türkiye’nin ve bölgenin ekonomik merkezlerinden biri olduğunu hatırlatan Irak, “40-50 yıl önce Van, Türkiye’nin küçükbaş hayvan varlığının yüzde 20’sine sahipti. Ortadoğu, Afrika ve Sovyetler Birliği ülkelerine canlı hayvan ve et ihraç ediyordu. Türkiye’ye gelen turistlerin yüzde 10’unu Van misafir ediyordu. Bugün ise üretmeyen, fakir bir kent haline geldik” dedi.
“Van sermayesini heba etmemeli”
İsa Şen de benzer biçimde, imar ve planlama sorunlarının kent gelişimini frenlediğini belirtti. “Cevdet Paşa, Kalecik, Şemsibey gibi bölgelerde yıllardır imar planları tamamlanmadı. Van Gölü Koruma Kanunu kapsamındaki alanlarda 5 yıldır planlama yapılamıyor. Bu durum kaçak yapılaşmayı artırıyor. Üniversite hocaları bile tarım arazilerine villa dikiyor. Bu tablo ortak akıl eksikliğinin sonucudur” dedi.
Kentteki potansiyelin doğru planlama ve ortak vizyonla değerlendirilebileceğini ifade eden Şen, “Van sadece çağrı merkezleri ve tekstil sektöründen ibaret değil. Eğer ortak akıl oluşturulursa, yatırımlar doğru yönlendirilirse kent ekonomisi hızla güçlenebilir” diye konuştu.
“Kalkınma için birlik şart”
Her iki uzman da Van’ın ekonomik sıralamadaki yerinden çıkabilmesi için ortak akıl ve liyakate dayalı yönetimin şart olduğunu vurguladı.
Şen, “Kentin tüm kurumları arasında koordinasyon sağlanmadan kalkınma mümkün değil” derken, Irak, “Liyakate dayalı yönetim ve doğru projeler olmadan Van’ın bu tablodan çıkması zor” dedi.
