Yasaların tanıdığı temel haklardan biri olan “Unutulma Hakkı”nın özellikle çocuklar açısından geleceği koruma adına önemli bir hak. Aynı zamanda avukat tutmaya gerek kalmadan herkesin rahat bir şekilde kullanacağı bir hak. Dijital hafızanın kalıcı hale geldiği çağımızda, çocukların işlediği suçlar yıllar sonra karşılarına çıkmakta, bu da sağlıklı bir gelecek kurmalarının önünde engel teşkil etmektedir.
Geçmişte suç işleyen çocuklara ilişkin bilgilerin yıllar sonra dahi internette erişilebilir durumda olması hem etik hem hukuki açıdan ciddi tartışmaları beraberinde getirirken, Hukukçular ve çocuk hakları savunucularına göre unutulma hakkı, özellikle çocukları korumaya yönelik en kritik hukuki mekanizmalardan birisi haline geldiğine dikkat çekiliyor.
Uzmanlara göre kimi çocukların suça sürüklenmesi, çoğu zaman çevresel, ekonomik veya psikolojik faktörlerin sonucu olarak gelişebiliyor. Bu gerçeklikten hareket eden Çocuk Hakları Savunucuları ve hukukçular, hukuki sistemlerde çocukların korunmasının esas olduğuna dikkat çekiyor.
Ancak internet ortamında yer alan haber, sosyal medya içerikleri ve arama motoru kayıtları, çocukların geçmişteki hatalarını kalıcı olarak görünür kılıyor.
Avukat Ümit Avcı
Çocukken işlenen bir suç, yetişkinlikteki yaşamı olumsuz etkiliyor
Avukat Ümit Avcı, böylesi bir durum ile karşı karşıya bulunan çocuklar için “Unutulma Hakkı”na dikkat çekiyor. Avcı, unutulma hakkının, kişisel verilerin korunması ve özel hayatın gizliliği kapsamında önemli bir hak olduğuna dikkat çekerek, “Türkiye'de bu hak, yasal düzenlemeler ve Anayasa Mahkemesi kararları ile güvence altına alınmıştır” dedi.
İstihdamdan eğitime, geçmişin bedeli ağır
Uzmanlar, çocukken adı bir suça karışan bireylerin, yetişkinlik dönemlerinde çeşitli sosyal ve ekonomik zorluklarla karşı karşıya kalabildiklerine dikkat çekiyor.
Özellikle istihdam alanlarında karşı karşıya kalınan sorunlara dikkat çeken uzmanlar, İşverenlerin internette arama yaptıklarında kişinin çocukluk dönemine ait adli olaylarla ilgili bilgiler ile karşılaştıklarını, bunun sonucunda da kişinin işe alım süreçlerinde ayrımcılığa kalabildiklerine dikkat çekiyorlar.
Uzmanların dikkat çektikleri bir başka konu ise Toplumsal stigmatizasyon (etiketleme) olayıdır. Bu da suçla ilişkilendirilen çocukların, yıllar sonra bile “etiketlendiği” için sosyal yaşamda dışlanma riski ile karşı karşıya kalabildikleridir.
Olayın bir de psikolojik etkilerinin bulunduğunu ifade eden uzmanlar, geçmişin sürekli kişilerin önlerine çıkarılması, özgüven kaybı, travmanın tazelenmesi ve kimlik gelişimi üzerinde yıkıcı etkilere neden olabileceğine dikkat çekiyor.
“Islah kelimesi bazı ilkeleri işlevsiz kılıyor”
Konunun, kişinin eğitim yaşantısını da olumsuz etkilediğini hatırlatan uzmanlar, kişi genç bir yetişkin olduğunda bile okul değişikliklerinde, burs başvurularında ve sosyal çevre kurmada güçlüklerle karşı karşıya kalabildiklerini, bunun sağlıklı bir yaşam kurmalarının önünde engel teşkil ettiğini belirtiyorlar.
Avukat Ümit Avcı, Çocuk Adalet Sistemi’nin “ıslah” ilkesine dayandığını hatırlatarak, dijital ortamda süren görünürlüğün bu ilkeyi işlevsiz kıldığını kaydederek, “Unutulma hakkı bu noktada devreye giriyor. Bu hak, bireyin geçmişteki yıpratıcı veya artık güncelliğini yitirmiş bilgilerin dijital ortamdan kaldırılmasını talep etmesine imkân tanıyor. Çocuklar söz konusu olduğunda ise bu ihtiyaç daha da belirginleşir” dedi.
Unutulma Hakkı’nın, internet ortamında güncelliğini, doğruluğunu artık yitirmiş, dolayısıyla kamu yararı anlamında da haber değeri kalmamış olan verilerin silinmesini veya bu verilere erişimin engellenmesinin talep etme hakkı olduğunu belirten Avcı, “Bu hak hem Anayasa Mahkemesi kararları hem de Yargıtay içtihatlarıyla korunan bir haktır” dedi.
Başvuru prosedürü sanılanın aksine zorlu ve masraflı değil
Bu hakkı kullanmanın zor ve masraflı olmadığını da söyleyen Avcı, kişileri bu hakka başvurmaktan alıkoyan şeyin, masraflar ve zorluklar olmadığına dikkat çekerek, insanların konu hakkında yeteri düzeyde bilgi sahibi olmaması olduğunu kaydetti.
Unutulma hakkından yararlanmak isteyenlerin izlemesi gereken yol ve yöntemlere ilişkin konuşan Avcı, şu ifadelere dikkat çekti:
“Hakkı kullanmak isteyenler, öncelikle veri sorumlusuna başvurmalı, ardından olumsuz yanıt alırlarsa Kişisel Verileri Koruma Kurumu'na veya sulh ceza mahkemesine başvurabilir. Ayrıca, Google gibi arama motorlarına da başvuru yapılabilir. Süreç, çeşitli aşamalardan oluşmakta ve kişilerin bu haklarını kullanmaları için belirli prosedürler gerekmektedir. Buralara bir dilekçe ile başvuruda bulunabilir. Kimlik bilgilerini ek eklemesi gerekiyor. Ardından kaldırılmasını istediği içeriklerin linklerini tek tek ekleyerek, içeriğin neden kaldırılmasını talep ettiğine dair gerekçesini yazdıktan sonra, içeriğin güncelliğini yitirdiği kamu yararının olmadığı, kişilik haklarının ihlal edildiği şeklinde ifadeler ekleyebilir. Haberlerin gerçeğe aykırı haberler olduğu ve kendi özel hayatına ilişkin olduğu belirtilebilir. Veri sorumlusu verilen dilekçeye 30 gün içerisinde olumlu veya olumsuz cevap vermek zorundadır. Buradan istenilen cevap alınamazsa, sonraki aşamaya geçilir. Bu süreçlerde kişi kendisi de başvurusunu yapabilir, istiyorsa bir avukat aracılığı ile başvuru yapabilir.”
“5651 sayılı kanunun dokuzuncu maddesi uyarınca da Sulh Ceza Hakimliği’ne erişimini engellenmesi ve içeriğin çıkarılması talebiyle başvuru yapabilir. Hâkim en geç 24 saat içerisinde karar verir. Karar genellikle söz konusu içeriklerin kaldırılması şeklinde olur.”
Buralardan gerekli sonucun alınmaması durumunda ise Anayasa Mahkemesi ve Google’a özel başvuruda bulunulabileceği belirtildi.
