Türkiye’de hukuk eğitimi ve avukatlık mesleğine ilişkin dikkat çekici veriler ortaya koyan “Hukuk Fakülteleri Raporu”, son yıllarda artan fakülte ve mezun sayısının istihdam ve kalite sorunlarını beraberinde getirdiğini ortaya koydu. Enstitü Yönetim Kurulu üyesi Vasıf İnanç Duygulu imzasını taşıyan çalışmada, hukuk alanındaki büyümenin nicelik odaklı olduğu, akademik yeterlilik ve eğitim kalitesinin ise aynı hızda gelişmediği vurgulandı.
Rapora göre Türkiye’de aktif ve pasif durumdakilerle birlikte hukuk fakültesi sayısı 89’a ulaştı. Bu fakültelerin 67’si son 25 yılda kuruldu. Fakültelerin 50’si devlet, 39’u ise vakıf üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösteriyor.
Hukuk fakültelerindeki hızlı artış öğrenci sayılarına da yansıdı. 2013–2014 döneminde yaklaşık 55 bin olan öğrenci sayısı 2018–2019’da 82 bini aşarken, son yıllardaki kontenjan daraltmalarıyla 75 bin seviyelerine geriledi. Buna rağmen son 10 yıldaki toplam artış yüzde 35 olarak kaydedildi. Devlet üniversitelerinde kontenjanların sert biçimde düşürülmesine karşın vakıf üniversitelerindeki azalmanın sınırlı kalması, “hukuk eğitiminin ücretlileşmesi” tartışmalarını da gündeme taşıdı.
Raporda en dikkat çekici başlık ise avukat sayısındaki yükseliş oldu. 1998’de 36 bin olan avukat sayısı 2024’te 199 bini aştı. Böylece avukat sayısı 26 yılda beş katına çıkarken, avukat başına düşen nüfus bin 95 kişiden 430 kişiye geriledi. Bu oranla Türkiye, Avrupa ortalamasının altına inerek Portekiz ve İspanya’nın ardından en fazla avukat yoğunluğuna sahip ülkeler arasında yer aldı. İncelenen 12 ülkede ortalama avukat başına düşen nüfus 679.
Akademik kadrolarda da dengesizlik dikkat çekti. Türkiye genelindeki hukuk fakültelerinde toplam 586 profesör görev yaparken, profesörlerin yüzde 41’inin yalnızca 10 köklü fakültede toplandığı belirtildi. Beş fakültede hiç profesör bulunmazken, dokuz fakültede sadece bir profesör görev yapıyor.
Enstitü, hukuk eğitiminde kontenjan planlamasının yeniden yapılması, vakıf üniversitelerinin de kontenjan azaltımına eşit biçimde dahil edilmesi ve öğretim üyesi dağılımına standart getirilmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı’nın (HMGS) daha nitelikli ölçme-değerlendirme sistemiyle sürdürülmesinin meslek kalitesini artıracağı ifade edildi.
