Sigortasız çalıştırılan veya primleri eksik yatırılan yurttaşlar, özellikle 8 Eylül 1999 öncesi haklarını geri kazanabilmek için hizmet tespiti davasına başvuruyor. Ancak bu davalarda zamanaşımı ve hak düşürücü süreler, davanın kaderini tayin ediyor. Ahmet Kıvanç'ın Habertürk okurlarına verdiği bilgiler ışığında, sigortasız çalışma davalarında süre ve ispat kuralları şöyle şekilleniyor:
Hak düşürücü süre ne zaman başlar?
Kanuna göre, sigortasız çalıştırılan bir kişinin hizmet tespiti davası açabilmesi için çalışmanın sona erdiği yılın bitiminden itibaren 5 yıl içinde mahkemeye başvurması gerekiyor. Eğer bu süre zarfında dava açılmazsa, hizmet tespit hakkı hukuken düşüyor.
Yargıtay’ın değişen kararları ve "Kesintisiz çalışma" ayrıntısı
Geçmişte Yargıtay, bir işyerinde önce sigortasız çalışıp sonra aynı yerde sigortalı devam edenler için 5 yıllık süreyi işletmiyordu. Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2024 yılında verdiği son kararlarla bu uygulama değişti:
- Yeni İçtihat: Bir işyerinde kesintisiz çalışsanız bile, sigortalı veya sigortasız tüm çalışmalarınızın sona erdiği tarihten itibaren 5 yıl içinde davayı açmış olmanız gerekiyor.
- Örnek: 1999'da sigortasız başlayıp 2004'te aynı yerden ayrılan bir kişi, en geç 2009 sonuna kadar dava açmalıydı. Bu süre geçtiyse, şahit veya belge olsa dahi hak düşürücü süre nedeniyle dava reddediliyor.
Mahkemede ispat: Şahit ve belgeler
Eğer 5 yıllık süre dolmamışsa, davanın kazanılması için ispat süreci başlıyor. İşte elinizi güçlendirecek unsurlar:
- Tanık Beyanları: O dönemde aynı işyerinde çalışmış ve SGK bildirimi yapılmış olan "bordrolu" çalışanların şahitliği en güçlü delillerden biridir.
- Yazılı Belgeler: İşe giriş belgeleri, maaş zarfları, işyeri iç yazışmaları veya o döneme ait bordrolar mahkemeye sunulabilir.
- İş Kazası Kayıtları: Çalışılan dönemde yaşanan bir iş kazasına dair resmi kayıtlar veya hastane raporları, fiili çalışmanın ispatı için kritik önem taşır.
Ücretin eksik bildirilmesi
Maaşının bir kısmını elden alan yurttaşlar için de durum benzerdir. Gerçek ücretin tespiti halinde hem emekli aylığı yükselir hem de kıdem tazminatı gerçek ücret üzerinden hesaplanır. Bu durumda elden ödeme makbuzları, banka kayıtları ve işyeri yazışmalarının saklanması hayati önem arz etmektedir.
