Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP), 10. kuruluş yıldönümünde İstanbul’da düzenlediği “Çocuklar İçin Temiz Hava Sempozyumu”nda, hava kirliliğinin çocuk sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerine dikkat çekti. Sempozyumda açıklanan verilere göre, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tahminlerine göre her yıl 5 yaş altı 237 binden fazla çocuk, kirli hava yüzünden hayatını kaybediyor.
THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Çiğdem Çağlayan, hava kirliliğinin Türkiye’de ölüm sebepleri arasında beşinci sırada yer aldığını belirterek, "2021 yılında ülkemizde 538 yenidoğan bebek kirli hava nedeniyle yaşamını yitirdi. Hava kirliliği, oysaki önlenebilir bir halk sağlığı sorunudur," dedi.
İklim Krizi ve hava kirliliği çocuk sağlığını çok boyutlu tehdit ediyor
Sempozyumun ardından paylaşılan bildirgede, temiz hava hakkının temel bir insan hakkı olduğu vurgulanırken, iklim krizinin çocuk sağlığını olumsuz yönde etkilediği belirtildi. Bildirgeye göre, çocuklar fizyolojik ve metabolik olarak hava kirliliğinin etkilerine yetişkinlerden daha açık. Dünya genelinde 5 yaş altı ölümlerin yaklaşık onda biri hava kirliliğine bağlanırken, 2021'de dünya çapında 227.616 bebek yaşamının ilk 27 gününde bu sebeple hayatını kaybetti.
Öne Çıkan Tespitler:
- Fizyolojik Hassasiyet: Hava kirliliğindeki PM2,5 ve PM10 gibi partiküller, çocukların akciğerlerinin derinlerine inerek bağışıklık sistemini zayıflatmakta ve onları zatürre, bronşit gibi hastalıklara karşı savunmasız bırakmaktadır.
- Gebelik Dönemi Riskleri: Gebelikte yüksek ısı ve kirleticilere maruz kalmak, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riskini yükselterek çocukların kalıcı sağlık sorunları yaşama ihtimalini artırmaktadır.
- Çocuk İşçiliği: Tekstil, metal/torna ve inşaat gibi sektörlerde çalışan çocuk işçiler; toza, kimyasal buharlara ve silika gibi zararlı maddelere maruz kalarak solunum sağlıklarını doğrudan tehdit eden bir hava kirliliği sorunu yaşamaktadır.
Çocuk odaklı iklim planları şart
Sempozyumda, hava kirliliğinin önlenmesinin sadece teknik tedbirlerle değil, enerji, sanayi, ulaşım ve sağlık politikalarında çocuk odaklı yaklaşımların benimsenmesiyle mümkün olduğu ifade edildi.
Sorunların çözümü için sunulan bazı temel öneriler şunlar oldu:
- Politika Geliştirme: Çocukların temiz hava hakkını koruyacak, bilimsel veriye dayalı adil ve sürdürülebilir politikalar geliştirilmelidir.
- Sağlık Hizmetleri: Gebeler ve çocuklar için hava kirliliği uyarı ve koruma programları birinci basamak sağlık hizmetlerine entegre edilmelidir.
- Okul Ortamları: Okullarda hava kalitesi izlenmeli; temiz hava odaları, bitkilendirme ve hava filtreleme sistemleri yaygınlaştırılmalıdır.
- Planlama: Çocuk odaklı iklim dirençliliği planları hazırlanmalı ve eğitim, sağlık kurumları bu kapsamda yeniden düzenlenmelidir.
- Etki Değerlendirmesi: Enerji ve sanayi politikalarında çocuk sağlığı etkisi değerlendirmesi zorunlu hale getirilmelidir.
Bildirgede, iklim kriziyle mücadelenin temel bir çocuk hakları perspektifinden yeniden çerçevelenmesi gerektiği vurgulandı.
