Fiyat verilerinin “masa başında değil, sahada ve belgeli olarak” toplandığını vurgulayan Türkiye Ziraat Odaları Birliği kamuoyunda oluşan spekülatif söylemlere dikkat çekti. Açıklamada hem Kasım ayı ürün bazlı fiyat değişimleri hem de girdi maliyetlerindeki yıllık ve aylık hareketler yer aldı.
“Amaç, üreticinin emeğinin karşılığını ve tüketicinin ödediği fiyatı ortaya koymak”
TZOB, Türkiye’nin beş farklı bölgesinden Ziraat Odaları aracılığıyla toplanan fiyatların ortalamasını sunduklarını belirterek, bazı marketlerde kampanya veya standart dışı ürün fiyatlarının genel fiyat seviyelerini temsil etmediğini ifade etti.
Açıklamada, üretici–market fiyat makasının; rekolte, depolama, ambalaj, nakliye, işçilik, ihracat akışı ve aracı kârları dahil olmak üzere birçok faktöre bağlı olarak değiştiği vurgulandı. Birlik, “Bu farkın fazla açıldığı dönemlerde spekülatif faaliyetlerin önüne geçmek için verileri kamuoyuyla paylaşıyoruz” dedi.
Kasım ayında fiyat farkı en çok mandalinada: %392,86
Kasım ayında üretici ve market fiyatları arasındaki en yüksek fark mandalinada görüldü. Mandalina: Üreticide 6,20 TL olan ürün markette 30,56 TL’ye satıldı. Mandalinayı; portakal (%206,87), ıspanak (%203,80), maydanoz (%191,39) ve havuç (%189,17) izledi. Mandalina 4,9 kat, portakal 3,1 kat, ıspanak 3 kat, maydanoz ve havuç ise yaklaşık 2,9 kat fazlaya markette yer aldı.
Kasım ayı zam şampiyonu 'pırasa'
Kasım ayında market raflarında: Pırasa: %149,5 artış, ıspanak: %118,3 artış, fındık (iç): %71,7 artış, Antep fıstığı: %58,5 artış görüldü.
En fazla düşüş ise %55 ile marulda yaşandı. Marulu; portakal (-%46,6), kuru soğan (-%43,3) ve patates (-%37,2) takip etti.
Üreticide fiyatı en çok artan ürün patates oldu
Kasım’da üreticide 34 ürünün 10’unda fiyat artışı, 18’inde düşüş görüldü. Patates: %34,9 artış, salatalık: %34,6, pırasa: %17,2, kuru incir: %15,8 olarak açıklandı.
En fazla düşüş ise: Portakal (-%43,1), mandalina (-%38), karnabahar (-%36,5), kabak (-%30,8) olarak görüldü.
Mandalinadaki sert düşüş: Grev, ihracat ve rekolte etkisi
TZOB, Kasım ayında mandalina fiyatlarının sert düşmesinin nedenlerini şöyle sıraladı:
- Adana’da tarım işçilerini organize eden elçi gruplarının 10 günlük grevi, erkenci mandalina hasadını aksattı; ürün dalında kalarak raf ömrünü kaybetti.
- Rusya’nın bu yıl Türkiye yerine alternatif ülkelere yönelmesi, ihracatı daralttı.
- Bu yıl var yılı olması ve iç piyasada arz fazlası oluşması fiyatları hızlı şekilde aşağı çekti.
Bölgedeki fiyatlar 1–2 TL’ye kadar geriledi.
Mandalinadaki düşüşün, tüketici talebinin başka ürünlere kayması nedeniyle portakal fiyatlarını da gerilettiği belirtildi.
Kasım ayında, Ekim ayına göre amonyum nitrat gübresi yüzde 5,6, amonyum sülfat gübresi yüzde 4,2, üre gübresi yüzde 2,5, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 2,1 ve DAP gübresi yüzde 0,3 oranında arttı.
Geçen yılın Kasım ayına göre son bir yılda üre gübresi yüzde 65,5, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 47,5, amonyum nitrat gübresi yüzde 45,5, DAP gübresi 45,1 ve amonyum sülfat gübresi yüzde 29,5 oranında arttı.
Kasım ayında Ekim ayına göre süt yemi yüzde 1, besi yemi yüzde 0,7, son bir yılda süt yemi yüzde 28, besi yemi ise yüzde 29,8 oranında arttı.
Tarım ilacı fiyatları yüzde 13,6 oranında artarken elektrik fiyatları yıllık olarak yüzde 12,8 oranında arttı. Mazot fiyatları aylık yüzde 2,9, yıllık bazda yüzde 29,9 oranında arttı.
TZOB, girdi maliyetlerindeki sert artışların üretim maliyetlerini doğrudan etkilediğini ve fiyat zincirine yansıdığını vurguladı.
TZOB’un Kasım ayı verileri, birçok üründe üretici–market fiyat farkının yüksek seyrettiğini, girdi maliyetlerinin ise özellikle gübre ve mazotta ciddi oranda arttığını ortaya koydu.
Birlik, verileri paylaşmadaki temel amaçlarının hem üreticinin emeğini korumak hem de tüketicinin karşı karşıya kaldığı fiyat seviyelerinin nedenlerini şeffaf şekilde aktarmak olduğunu belirtti.
