Kentte büyük ölçüde aile işletmelerinin sürdürdüğü geleneksel kaz yetiştiriciliği, hem bölge ekonomisine hem de kültürel mirasa önemli katkı sağlıyor.
Nisan ayında yumurtadan çıkan kaz yavruları yaz boyunca meralarda doğal şekilde besleniyor, sonbaharda ise çiftliklerde besiye alınıyor. Kars’ın ünlü kaz eti, 2023 yılında Türk Patent ve Marka Kurumunca coğrafi işaretle tescillendikten sonra daha da büyük ilgi görmeye başladı.
Türkiye’deki toplam kaz varlığının yüzde 40’ına sahip olan Kars, bu alanda ülkenin lideri konumunda bulunuyor.
“Türkiye’de kaz denilince Kars akla geliyor”
Tarım ve Orman İl Müdürü Enver Aydın, Kars’ın kaz yetiştiriciliğindeki güçlü potansiyeline dikkat çekerek şunları söyledi: “İlimiz Türkiye’nin yüzde 40’lık kaz potansiyeline sahip. Yaklaşık 510 bin anaç kaz varlığımız mevcut. Yetiştiricilik tamamen meralarda, geleneksel yöntemlerle yapılıyor.”
Aydın, Kars kaz etinin aromasının bölgeye özgü olduğunu vurguladı: “Yıllık yaklaşık 2,5 milyon kesimlik kaz yetiştiriliyor. Geleneksel yöntemlerle tuzlanıp kurutulan kaz eti kendine has bir aromaya sahip. Bu aromasıyla coğrafi işaretli ürünlerimiz arasında yer alıyor.”
Yerel ‘Duman’ ırkı geri kazandırılıyor
Kaz yetiştiriciliğinin Kars’ta çok eski dönemlere dayandığını hatırlatan Aydın, yörede “duman ırkı” olarak bilinen yerel türün zamanla genetik karışım nedeniyle azaldığını belirtti.
Tarım ve Orman Bakanlığı ile FAO destekli proje kapsamında Macaristan’da gerçekleştirilen teknik çalışmalarda, duman ırkının Avrupa’nın birçok bölgesine yayıldığının tespit edildiğini ifade eden Aydın, saf ırk yumurtalarının temin edilip Kars’ta kuluçkaya yatırıldığını söyledi.
“Çıkan kazların gelişimleri ve bölgeye uyumunu takip ediyoruz. İnşallah duman ırkımızı yeniden Kars bölgesine kazandırmış olacağız.” dedi.
“Kar yağınca kesiyoruz, ayazda kurutup satıyoruz”
Kaz üreticisi Saliha Öztürk, Kars kazına her yerden talep olduğunu belirterek şu bilgileri verdi: “Kesim öncesi bir ay besiye alıyoruz. Kar yağınca kesip temizliyoruz, yıkayıp tuzluyoruz. İsteyene kurutulmuş, isteyene baskı halinde hazırlıyoruz. Ayazda kuruttuğumuz kazları ‘ayaz yemiş kurumuş kaz’ olarak satıyoruz.”
Çiftlik sahibi Muhammet Gündoğdu ise 7 yıldır profesyonel olarak kaz yetiştirdiğini anlatarak, kazları yöresel yöntemlerle meralarda otlatarak ve arpa ile besleyerek büyüttüklerini aktardı. Gündoğdu ayrıca Kafkas Üniversitesi desteğiyle yurt dışı teknik gezilere katılarak farklı üretim sistemlerini incelediklerini söyledi.
Kars’ta hem kültürel bir miras hem de önemli bir ekonomik faaliyet olarak sürdürülen kaz yetiştiriciliği, bölgenin gastronomi turizmine de katkı sağlamaya devam ediyor.
