ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ve İran’dan gelen misillemelerin ardından Orta Doğu’da uzun süreli bir çatışma ihtimalinin güçlenmesi, küresel piyasalarda haftanın ilk işlem gününde risk iştahını belirgin şekilde azalttı. Jeopolitik gerilimin tırmanmasıyla birlikte dünya genelinde borsalarda satış baskısı görülürken, yatırımcılar güvenli limanlara yöneldi.
Geçen hafta ABD ile İran arasında yürütülen müzakerelerden net bir sonuç alınamamasıyla artan belirsizlik, hafta sonu ABD ve İsrail’in İran’a yönelik geniş çaplı hava saldırılarıyla somutlaştı. İran’ın, saldırılara İsrail’e ve bölgedeki ABD üslerine yönelik karşı hamlelerle yanıt vermesi, çatışmaların bölge geneline yayılabileceği endişelerini artırdı.
ABD Başkanı Donald Trump, saldırılar sonucunda İran’daki askeri komuta kademesinin etkisiz hale getirildiğini savunarak operasyonların tüm hedeflere ulaşana kadar süreceğini açıkladı. Trump, saldırıların dört hafta sürebileceğini, ancak bu sürenin daha kısa olmasının da ihtimaller arasında bulunduğunu ifade etti. Öte yandan Trump, öldüğü duyurulan İran lideri Ali Hamaney sonrası İran’daki yeni liderlerin müzakereye açık olduğu iddiasında bulundu.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani ise Washington ile yeniden müzakere başlatıldığı yönündeki iddiaları yalanlayarak, ABD ile görüşme yapılmayacağını duyurdu.
Hürmüz Boğazı ve petrol endişesi
Artan risk algısı, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapattığına yönelik haberlerle daha da derinleşti. Bu durum, başta petrol olmak üzere küresel ticaretin sekteye uğrayabileceği endişelerini beraberinde getirdi. Brent petrolün varil fiyatı haftanın ilk işlem gününde 77,6 dolara çıkarak yaklaşık son bir yılın zirvesini gördü.
Yatırımcıların güvenli liman arayışıyla tahvil ve altına yönelmesi dikkat çekerken, ABD’nin 2 ve 10 yıllık tahvil faizleri son yılların en düşük seviyelerine geriledi. Altının ons fiyatı ise 5 bin 393 dolara kadar yükselerek son haftaların en yüksek düzeyine ulaştı. Dolar endeksi de yüzde 0,4 artışla 98 seviyesine çıktı.
Analistler, Orta Doğu’da artan jeopolitik risklerin petrol fiyatlarını yukarı yönlü baskıladığını, ticarette yavaşlama ihtimalinin ise küresel ölçekte enflasyonist baskıları güçlendirebileceğini belirtti.
ABD, Avrupa ve Asya piyasaları
Bu gelişmelerle ABD’de endeks vadeli kontratlar haftaya negatif başladı. Avrupa borsalarında da Orta Doğu’daki gerilimin etkisiyle endeks vadeli kontratlar satıcılı seyretti. Avrupa Birliği, tansiyonun diplomasi yoluyla düşürülmesi çağrısı yaparken, AB yetkilileri bölgenin tam ölçekli bir çatışmaya sürüklenebileceği uyarısında bulundu.
Asya piyasalarında ise Çin hariç genel olarak düşüşler yaşandı. Japonya’da Nikkei 225 endeksi yüzde 1,6, Hong Kong’da Hang Seng endeksi yüzde 1,7 gerilerken, Çin’de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,4 yükseldi.
Borsa İstanbul’da tedbirler
Yurt içinde ise Borsa İstanbul haftayı satış baskısıyla tamamladı. BIST 100 endeksi cuma günü yüzde 1,16 değer kaybederek 13.717,81 puana geriledi. Sermaye Piyasası Kurulu, pay piyasalarında açığa satış işlemlerini geçici olarak durdurdu. Borsa İstanbul AŞ, emir/işlem oranında da düşürmeye gitti.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, jeopolitik gelişmelerin yakından takip edildiğini belirterek, Türkiye ekonomisinin güçlü makroekonomik temellere sahip olduğunu ve şoklara karşı dirençli olduğunu vurguladı.
