Son ölçümler, ticari uçakların tipik seyir irtifası olan 12 bin metrede radyasyon seviyesinin normalin 10 katına çıktığını ortaya koydu. Bu artış, son 20 yılın rekorunu geride bıraktı.
İngiltere’deki Surrey Uzay Merkezi (SSC), yakın tarihte yaşanan bir güneş patlamasının Dünya yüzeyinden bile ölçülebilir seviyede radyasyon artışına neden olduğunu duyurdu. SSC’den iklim bilimci Clive Dyer, bunun “2006’dan bu yana en güçlü yer seviyesinde tespit edilen güneş olayı” olduğunu belirterek daha büyük olayların da yaşanabileceği konusunda uyardı.
Güneş’in aktif döngüsü etkisini artırıyor
Güneş, yaklaşık her 11 yılda bir maksimum noktasına ulaştığı manyetik döngü içinde ilerliyor. Bu süreçte hem doğrudan radyasyon yayan patlamalar hem de Dünya’ya yöneldiğinde manyetik alanı bozan koronal kütle atımları (CME) meydana geliyor. ABD Okyanus ve Atmosfer İdaresi gibi kurumlar, potansiyel etkileri azaltmak için bu olayları yakından izliyor.
Geçen ay aktif bir güneş lekesi grubunun peş peşe patlamalar yapması üzerine bilim insanları önemli bir fırsat yakaladı. 11 Kasım’da Dünya’ya ulaşan güçlü patlama sırasında, araştırma balonları gerçek zamanlı radyasyon ölçümü yaptı. SSC Başkanı Keith Ryden, ilk kez kullanılan hızlı reaksiyon sensörleri sayesinde İngiltere hava sahasındaki radyasyon artışının “üç boyutlu haritasını çıkarmayı başardıklarını” söyledi.
Havacılıkta ‘güneş krizi’: Airbus binlerce uçağı geri çağırdı
Bu olağanüstü uzay havası olayı, havacılıkta da zincirleme bir krize dönüştü. Airbus, A320 ailesine ait binlerce uçağı yazılım güncellemesi için geri çağırdı; birçok uçuş iptal edildi. Şirket, güneş kaynaklı radyasyonun “ciddi lojistik zorluklara ve gecikmelere” neden olduğunu açıkladı.
SSC’nin raporu, fırtınanın en güçlü anında uçaklardaki elektronik sistemlerde saatte gigabayt başına yaklaşık 60 hata oluşabilecek seviyede radyasyon bulunduğunu doğruladı. Uzmanlar, bu ani yükselişin doğrudan yolcu sağlığı için büyük bir tehdit oluşturmadığını, ancak uçak elektronik sistemlerinin hassas yapısının risk altında olduğunu vurguluyor.
Spaceweather.com’dan Tony Phillips, Airbus’ın adımını yerinde bularak, ilgili uçakların yüksek enerjili parçacıklara karşı “yeterince korunmadığını” ve yazılım güncellemesinin bu nedenle kritik önem taşıdığını ifade etti.
Uzman uyarısı: Hazırlıklar yetersiz
Bilim insanlarına göre havacılık sektörü, uzay havası olaylarına karşı halen yeterli hazırlığa sahip değil. Dyer, uçakların her koşulda kozmik ışınlara maruz kaldığını, bu nedenle güneş fırtınası olmasa bile zaman zaman sistemsel anomalilerin görülebildiğini hatırlattı.
Uzmanlar, Güneş’in yüksek aktivite döneminin birkaç yıl daha sürebileceğini belirterek hem havacılık hem de iletişim altyapılarının olası güçlü fırtınalara karşı daha dayanıklı hale getirilmesi gerektiğini vurguluyor.
