Akıllı telefonlar, tabletler ve internet kullanımı günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçası haline gelirken, uzmanlar kontrolsüz ekran kullanımının zihinsel sağlık üzerindeki etkilerine dikkat çekiyor. Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Klinik Psikoloğu Aleyna Damla Özcan, son yıllarda literatürde daha sık yer alan “dijital demans” kavramının özellikle çocuklar ve gençler açısından önemli riskler taşıdığını ifade etti.
Uzmanlara göre dijital demans; dijital teknolojilerin aşırı ve bilinçsiz kullanımı sonucu ortaya çıkan, unutkanlık, dikkat dağınıklığı, bilişsel işlevlerde zayıflama ve çoklu görev yapmada zorlanma gibi demans benzeri belirtilerle kendini gösteriyor. Araştırmalar, uzun süreli ekran maruziyetinin bilişsel bozukluk gelişme riskini artırabileceğine işaret ediyor.
Unutkanlık ve Dikkat Kaybı Riski
Klinik Psikolog Aleyna Damla Özcan, yoğun ekran kullanımı olan bireylerde zamanla unutkanlık, odaklanma güçlüğü ve yeni bilgileri akılda tutmada zorluk gibi belirtilerin ortaya çıkabileceğini belirtiyor. Bu belirtilerin erken dönem demans semptomlarıyla benzerlik gösterebildiğini ifade eden Özcan, çocuk ve ergenlerin gelişim çağında olmaları nedeniyle daha büyük risk altında bulunduğunu vurguluyor.
Aşırı ekran maruziyetinin kısa süreli hafızayı olumsuz etkileyerek görev odaklı çalışmayı zorlaştırdığına dikkat çeken Özcan, dijital cihazların bilgiyi hızlı ve zahmetsiz biçimde sunmasının problem çözme ve eleştirel düşünme gibi bilişsel süreçleri zayıflatabileceğini belirtiyor. Bu durumun yaratıcılık ve sorun çözme becerilerinde azalmaya yol açabildiği ifade ediliyor.
Ruhsal Denge ve Uyku Düzeni Etkileniyor
Uzmanlar, ekran kullanımının yalnızca bilişsel işlevleri değil duygusal dengeyi de etkilediğine dikkat çekiyor. Klinik Psikolog Özcan’a göre uzun süreli dijital cihaz kullanımı ruh hali dalgalanmaları, sinirlilik ve artan stres gibi sorunlara yol açabiliyor. Ayrıca ekranlardan yayılan mavi ışığın melatonin hormonunu baskılayarak uyku kalitesini düşürdüğü ve uyku bozukluklarına neden olabildiği belirtiliyor.
Özcan, literatürde yer alan çalışmalarda aşırı ekran süresine maruz kalan kişilerin beyin yapılarında gri ve beyaz madde hacminde değişimlerin gözlemlendiğini, bunun da öğrenme kapasitesi ve yeni anıların oluşumu üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini ifade ediyor.
Dijital Demanstan Korunmak Mümkün
Uzmanlara göre dijital demansı önlemenin temel yolu ekran süresini kontrol altına almak. Günlük kullanım sürelerinin sınırlandırılması, dijital cihazlar için belirli saatler oluşturulması ve telefon ile tabletlerin uyku alanı dışında şarj edilmesi öneriliyor.
Bunun yanı sıra beyni aktif tutan faaliyetlerin önemine dikkat çekiliyor. Kitap okumak, bulmaca çözmek, yeni bir beceri öğrenmek ve dijital destek olmadan hafıza egzersizleri yapmak bilişsel rezervi güçlendiren yöntemler arasında gösteriliyor.
Klinik Psikolog Özcan, aynı anda birden fazla iş yapmak yerine tek göreve odaklanmanın ve gereksiz bildirimleri kapatmanın zihinsel yükü azalttığını belirtiyor. Ekran süresinin azaltılamaması halinde ise bunun önemli bir uyarı işareti olabileceğini ifade eden Özcan, bu durumda psikoterapi desteği alınmasının sürecin sağlıklı yönetilmesi açısından önemli olduğunun altını çiziyor.
