Savaş, 1992’de Bosna-Hersek’in bağımsızlığını ilan etmesiyle başladı. Bu dönemde Yugoslavya Federal Cumhuriyeti’nin dağılması sürecinde, Bosna’daki üç ana etnik grup—Boşnaklar (Müslümanlar), Sırplar ve Hırvatlar—kendi siyasi ve toprak çıkarlarını korumak için silahlı çatışmalara girdi.
Bosnalı Sırplar, Sırp Cumhuriyeti’ni (Republika Srpska) ilan ederek bağımsızlığa karşı çıktı ve Yugoslav Halk Ordusu ile iş birliği yaptı.
Bosnalı Hırvatlar, kendi bölgelerindeki özerkliklerini güçlendirmek amacıyla Hırvat Savunma Konseyi’ni (HVO) oluşturdu. Boşnaklar ise bağımsız Bosna-Hersek devletini savunan ordusu (ARBiH) ile mücadele etti.
Srebrenica Katliamı
Savaşın başlangıcından itibaren Saraybosna kuşatması öne çıkan olaylardan biri oldu. 1992–1996 yılları arasında süren kuşatma, modern tarihin en uzun kuşatmalarından biri olarak kayda geçti. Kuşatma boyunca Sırp güçleri, özellikle Boşnak nüfusunu hedef alan sistematik saldırılar gerçekleştirdi. Bu saldırılar arasında toplu katliamlar, zorla göç ettirme, tecavüz ve etnik temizleme yer aldı.
Temmuz 1995’te gerçekleşen Srebrenica Katliamı’nda 8.000’den fazla Boşnak erkek öldürüldü ve olay, uluslararası hukuka göre soykırım olarak nitelendirildi. Genel olarak savaş boyunca yaklaşık 100.000 kişi hayatını kaybetti, 2 milyon kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı ve altyapı büyük ölçüde tahrip oldu.
Uluslararası toplum, savaşın başında sınırlı bir müdahale ile BM barış gücü (UNPROFOR) ve insani yardımlar sağladı. Ancak Srebrenica ve diğer katliamlar, bu müdahalenin yetersizliğini ortaya koydu. NATO, 1995 yılında hava operasyonları düzenleyerek Sırp güçlerini baskı altına almaya çalıştı.
Dayton Barış Anlaşması
Savaş, aynı yıl ABD, BM ve Avrupa ülkelerinin arabuluculuğuyla imzalanan Dayton Barış Anlaşması ile resmen sona erdi. Anlaşma, Bosna-Hersek’i iki özerk entiteye ayırdı: Boşnak-Hırvat Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti (Republika Srpska). Bu yapı, günümüzde Bosna-Hersek’in karmaşık siyasi sisteminin temelini oluşturdu.
Bosna Savaşı, uluslararası hukuk açısından önemli bir örnek teşkil eder. Savaş suçları ve soykırım suçlarıyla ilgili Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından birçok üst düzey lider yargılandı ve cezalandırıldı. Savaş, yalnızca insani trajedisiyle değil, aynı zamanda etnik ve siyasi gerilimlerin uzun süre devam etmesine yol açmasıyla da önemlidir.
Ekonomik olarak savaş, milyarlarca dolar kayıp ve ciddi altyapı tahribatı bıraktı. Modern Avrupa tarihindeki etkileri, hem uluslararası hukukun hem de barış gücü müdahalelerinin sınırlarını tartışmaya açtı.
