Van Milletvekili Zülküf Uçar, ceza infaz kurumlarında ziyaretçilere yönelik arama uygulamalarının yeniden düzenlenmesi amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne kapsamlı bir kanun teklifi sundu. Teklifte, mevcut uygulamaların insan onuru, özel hayatın gizliliği ve temel haklarla uyumlu olmadığı vurgulandı.
Mevcut Uygulamalar Eleştirildi
Teklifin genel gerekçesinde, cezaevi girişlerinde yapılan aramaların yalnızca mahpusları değil, aileleri ve ziyaretçileri de doğrudan etkilediği belirtildi. Özellikle çocuklar, hamileler ve hasta bireylerin maruz kaldığı uygulamaların ciddi hak ihlallerine yol açtığı ifade edildi.
Ziyaret sırasında yaşanan aşağılayıcı davranışlar, keyfi elle aramalar ve sağlık durumuna rağmen x-ray cihazlarından geçmeye zorlanma gibi uygulamaların sıkça şikâyet konusu olduğu kaydedildi. Bu sorunların temelinde ise mevcut yasal düzenlemenin belirsiz ve keyfi yorumlara açık yapısı olduğu dile getirildi.
Uluslararası Standartlara Vurgu
Teklifte, Avrupa Konseyi’nin cezaevi kuralları ile Birleşmiş Milletler Nelson Mandela Kuralları’na atıf yapılarak, ziyaretçilere insan onuruna uygun muamele edilmesi gerektiği hatırlatıldı. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın işkence yasağı ve özel hayatın gizliliğine ilişkin hükümlerine dikkat çekildi.
Elle Aramaya Sıkı Sınırlama
Kanun teklifine göre:
Cezaevine girişlerde herkesin duyarlı kapıdan geçmesi zorunlu olacak
Üst aramaları öncelikle dedektör ve x-ray gibi teknolojik yöntemlerle yapılacak
Elle arama yalnızca istisnai durumlarda, yazılı emir ve somut gerekçeyle uygulanabilecek
Çocuklara hiçbir şekilde elle arama yapılamayacak
Hamileler ve sağlık riski taşıyan kişiler için alternatif yöntemler uygulanacak
Ayrıca hâkim, savcı, milletvekili ve avukat gibi bazı meslek gruplarının elle aranması da ağır suçüstü halleri dışında yasaklanacak.
İhlale Soruşturma Şartı
Teklifte yer alan önemli düzenlemelerden biri de, arama sırasında ziyaretçilere yönelik aşağılayıcı veya ayrımcı davranışta bulunan personel hakkında idari soruşturma açılmasının zorunlu hale getirilmesi oldu.
Düzenlemeyle, cezaevi güvenliği ile bireylerin temel hakları arasında denge kurulması, keyfi uygulamaların önüne geçilmesi ve hukuki öngörülebilirliğin sağlanması hedefleniyor.
Kanun teklifinin yasalaşması halinde ceza infaz kurumlarındaki arama usullerinin ulusal ve uluslararası insan hakları standartlarına uygun hale getirilmesi amaçlanıyor.
