İNGEV (İnsani Gelişme Vakfı) ve Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi (İPM) ortak girişimi ActHuman Sosyal Kapsama İnisiyatifi, yayımladığı "Türkiye’de Yapay Zekâ ve Çalışma Hayatının Geleceği" başlıklı 2025 raporuyla Türkiye’nin dijital dönüşümdeki zorluklarına ışık tuttu.
Sabancı Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Emrehan Aktuğ'un kaleme aldığı rapor, bireysel düzeydeki yüksek YZ ilgisine rağmen, işletme bazında kritik eksiklikler olduğunu ortaya koyuyor.
Rapora göre, Türkiye küresel ChatGPT trafiğinin %3’ünü oluşturacak kadar bireysel olarak dijitalleşmiş durumdayken, firma düzeyinde dijital altyapı kritik seviyede zayıf kalıyor.
İşletmelerin yalnızca %56’sının bir web sitesine sahip olması ve sadece %24’ünün Kurumsal Kaynak Planlaması (ERP) kullanması, YZ tabanlı üretkenlik artışından yararlanmayı ciddi biçimde sınırlıyor. Dijitalleşemeyen KOBİ’ler (Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler), YZ devriminde “dışarıda kalma” riskiyle karşı karşıya.
Yetenek uyumsuzluğu ve kayıt dışı istihdam riski
Rapor, yapay zekâ dönüşümünün mevcut sosyal ve ekonomik sorunları derinleştirme potansiyeline dikkat çekiyor. Genç nüfusa rağmen artan NEET oranları (Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan Gençler) ve yetenek uyumsuzluğu, müdahale edilmezse YZ dönüşümünün yeni bir eşitsizlik dalgası yaratacağını gösteriyor.
En büyük risk ise istihdamın yaklaşık %30’unun kayıt dışı olmasından kaynaklanıyor. Yapay zekâ ve otomasyonun yaratacağı etkiler, sosyal güvenlik ağına erişemeyen bu milyonlarca çalışan açısından çok daha yıkıcı olabilir.
Kapsayıcı büyüme için küresel denetim ve düzenleme çağrısı
İNGEV ve İPM, raporun Türkiye’nin dijital geleceğini daha adil, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir zemine oturtmak için somut bir yol haritası sunduğunu vurguladı.
İPM Direktörü Senem Aydın-Düzgit, dijital dönüşümün sadece ekonomik rekabet gücünü değil, toplumsal eşitliği ve demokratik katılımı da yeniden tanımladığını ifade etti ve İPM olarak bu konularda kapsayıcı politika üretimine odaklandıklarını belirtti.
İNGEV Başkanı Vural Çakır ise Yapay Zekâ devriminin ağır bir eşitsizlik sorunu yarattığı konusunda uyardı ve çözüm önerileri sundu: "Eşitsizliklere karşı kullanılmak üzere sağlanan üretkenlik artışlarının çalışanlar lehine uygulanmasını sağlayacak düzenlemeler yapılmalı. Küresel yapay zekâ şirketlerinin Birleşmiş Milletler bünyesindeki bir kurum tarafından denetlenmesinin sağlanması, vergi mevzuatlarının bütün ülkelerin faydasına olacak şekilde düzenlenmesi gibi stratejik adımlar gerekli. Yoksa, yapay zekâ efsanelerinin büyüsüne gizlenmiş derin bir insanlık krizi oluşabilir.”
