Van’ın Başkale ilçesine bağlı Albayrak Köyü’nde bulunan St. Bartholomeus Kilisesi, Hristiyan dünyasında önemli bir yere sahip olan Aziz Bartholomeus’un mezarı üzerine inşa edildiğine inanılan yapısıyla dikkat çekiyor. Büyük Zap Vadisi’ne hâkim bir tepede yer alan yapı, mimarisi ve kabartma süslemeleriyle bölgenin tarihsel zenginliğini gözler önüne seriyor.
Kilise ve hemen yanında yer alan jamatun (toplanma salonu) aynı dönemde inşa edilmiştir. Kaynaklara göre, yapının ilk temelleri 4. yüzyıla kadar uzanıyor. Ancak mimari ve yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilere göre, bugünkü kilise ve jamatun 13. yüzyıl sonu ile 14. yüzyıl başında inşa edilmiştir.
1457 tarihli el yazması bir kitaptaki bilgiye göre, kilise Başpapaz Kirakos tarafından dekore edilmiştir. Ayrıca 1651 yılında Osmanlı’ya bağlı Hakkari Beyi Hüsrev Şerif döneminde, Katogikos Philippe’nin desteğiyle yeniden onarım geçirdiği belirtilmektedir. 17. ve 18. yüzyıllarda çeşitli eklemeler yapılan yapı topluluğu, 1966 Van depreminde ciddi hasar almıştır. Buna rağmen günümüze ulaşan kalıntılar, dönemin mimari anlayışını ve sanat estetiğini yansıtmaya devam etmektedir.
Doğu-batı doğrultusunda uzanan dikdörtgen planlı kilise, anıtsal batı girişiyle dikkat çekmektedir. Portal kısmında yer alan iki süvarinin mücadelesi kabartması, yapının en dikkat çekici detayları arasındadır. Üst kısımda ise Tanrı figürü, altı melek, güvercin ve aslan sembolleri yer almaktadır. Bu detaylar, dönemin zengin ikonografik anlatımını gözler önüne serer.
Kilise iç kısmında yer alan haç planlı merkez mekân, kubbeyle örtülmüş olup, doğu yönünde beş kemerli apsis ve papaz hücreleri bulunur. Günümüzde kubbe ve örtü kısmı yıkılmış olsa da, yapının taş işçiliği ve kabartmaları bölgenin Orta Çağ Hristiyan sanatının seçkin örneklerinden biri olma özelliğini korumaktadır.
Van’ın dini ve kültürel mirasının önemli bir parçası olan St. Bartholomeus Kilisesi, hem inanç turizmi hem de kültürel miras açısından bölgeye değer katmaya devam ediyor.
