Van esnafı; fahiş kira artışları, KDV dengesizliği ve bölgesel istikrarsızlık nedeniyle tarihinin en zorlu ekonomik süreçlerinden birini yaşıyor. Mal alımında %1, satışta ise %10 olarak uygulanan KDV farkı işletmeler için sürdürülemez bir yük haline gelirken, birçok işletme personel maaşı ve sigorta primlerini karşılayamadığı için faaliyetlerine son veriyor. Özellikle İranlı turist akışındaki düşüşle birlikte iş hacminin %70 oranında azalması, kent genelinde yaklaşık 6 bin kişilik bir işsizlik dalgasına yol açtı.
Ekonomik daralma resmi verilere de yansıdı; 2025 yılında 799, 2026’nın ilk aylarında ise 166 esnaf dükkân kapattı. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan esnaf ve sanatkarlar odası başkanları, bu tablonun toplumsal riskleri tetikleyebileceği uyarısında bulundu. Yerel ekonominin ayakta kalabilmesi için yurttaşlara yerel işletmelere destek olma çağrısı yapılırken, küçük esnafı koruyacak acil destek paketlerinin hayata geçirilmesi bekleniyor.
"KDV Farkı Karşılanamaz Bir Yük Haline Geldi"
Küçük esnafın vergi ve maliyet kıskacında olduğunu belirten Van Lokantacılar, Fırıncılar, Pastacılar, Kahvaltıcılar, Kafeteryacılar ve Kasaplar Esnaf Odası Başkanı Sabri Işık, "Bildiğiniz gibi İsrail, ABD ve İran savaşının getirdiği yükler, ekonomik kriz ve haliyle kiraların çok yüksek oluşu esnafı bitirme noktasına getirdi. Özellikle KDV oranlarındaki adaletsizlik; yani mal alırken %1 giriş, satarken %10 çıkış yapılması ve aradaki %9’luk farkın esnafın üzerine kalması artık karşılanamaz bir yük oluşturuyor. Esnafın kazancı giderlerini karşılamaya yetmediği için de küçük esnaf tek tek kapanıyor. Şimdiye kadar bu memlekette yüzyıllardır süregelen işletmeler hakkını devrediyor. Bu işletmelerin devredilme sebebi; işlerin durgunluğu, personelin maaşının ödenememesi ve sigorta primlerinin karşılanamamasıdır.” ifadelerini kullandı.
"Van Adeta Hayalet Bir Kente Dönüştü"
Kapanan her dükkânın sadece bir işletme kaybı değil, aynı zamanda ciddi bir işsizlik dalgası yarattığını vurgulayan Işık, "Her esnafın yanında en az 5-6 kişi çalışıyor. 1000 esnafın kapatması demek, 5 bin-6 bin kişinin işsiz kalması demektir. Bu durumda kentimizde istihdam sürekliliği sağlanamıyor. Van, eskiden bayramlarda ve Nevrozlarda festival havasındayken, yaşanan süreçlerden sonra adeta hayalet bir kente dönüştü. Biz, gayrisafi yurt içi hasıla bakımından Türkiye'nin sonuncu iliyiz. Büyük fabrikalarımız yok. Kentimiz büyük oranda İranlı turistlerin bıraktığı dövizle geçiniyor. İran’dan turist gelmediği zaman Van’ın iş kapasitesi %60-%70 oranında düşüyor.” diye konuştu.
"Bine Yakın Esnaf Kaybı Söz Konusu"
Van’daki dükkân kapanışlarının ulaştığı son durumu rakamlarla paylaşan Van Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (ESOB) Başkanı Cabir Görmüş ise şunları söyledi:
“2025 yılında Van'da 799 esnaf dükkân kapattı, 2026 yılının başında ise şimdiden 166 esnaf faaliyetine son verdi. Toplamda bine yakın bir esnaf kaybı söz konusu. Bu durumda ekonomi turizminin dalgalı seyri ve kira artışlarının aşırı yüksek olması etkili oldu. Yaklaşan bayramda esnafımız iş yapmaya hevesliydi ancak yaşanan kriz ve savaşla birlikte umutlar kırıldı. Bu gidişle ayakta kalmaya çalışan işletmelerin çoğu da kapatmak zorunda kalacak. Öyle ki bayram olmasına rağmen günü sadece siftahla kapatan iş yerleri var."
"İşsizlik ve Umutsuzluk Sosyal Riskleri Tetikliyor"
Yaşanan ekonomik tablonun sosyal bir kırılmaya yol açabileceği uyarısında bulunan Görmüş, "Şu an ciddi bir ekonomik güvensizlik var. Esnafımızın yapacak işi kalmıyor. İş yapamayan, evine ekmek götüremeyen insanlar toplumda sahipsiz kalıyor. Bu durum gençlerin umudunu söndürüyor ve bizi derinden yaralıyor. Karamsar bakmak istemiyoruz ancak bu gidişatın sonu toplumsal sorunlara gebe. Ekonomimizin ayakta kalması ve gençlerimizin işsizliğe sürüklenmemesi için halkımızdan ricamız; zincir mağazalar yerine kendi yerel esnafımızdan alışveriş yapmalarıdır. Paranın bu kente kalması hayati önem taşıyor. Öte yandan esnafımızdan da gelen turistlere karşı hassas olmalarını ve çifte standarttan kaçınmalarını istiyoruz. Bu vesileyle tüm hemşerilerimizin yaklaşan Ramazan Bayramı’nı kutluyorum,” şeklinde konuştu.
