Orta Doğu’da tırmanan savaş gerilimi, Van’ın en önemli ekonomik girdisini oluşturan İranlı turist hareketliliğini durma noktasına getirdi. Bayram öncesi hazırlıklarını tamamlayan kent esnafı, sınır ötesindeki belirsizlik nedeniyle turist gelmeyince ciddi bir iş kaybı yaşadı. Sokakların sessizliğe büründüğü Van’da, çarşı esnafı alışılmış yoğunluğun uzağında kalarak son yılların en büyük durgunluğuyla karşı karşıya kaldı.
Bu ekonomik daralmaya zincir marketlerin haksız rekabeti de eklenince, küçük işletmeler bayram ödemelerini dahi yapamaz hale geldi. Esnaf odası başkanları, yurttaşları yerel esnafa sahip çıkmaya çağırarak, alışverişlerin mahalle bakkallarından yapılmasını istedi. Yetkililer, yerel esnaftan yapılan alışverişin parayı kent içinde tutacağını ve Van ekonomisinin ancak bu dayanışmayla ayakta kalabileceğini vurguladı.
(Van Bakkallar, Manavlar ve Kantinciler Odası Başkanı Eser Adıyaman)
"Bu Para Dönüp Senin Cebine Gelsin"
Küçük esnafın sadece hayatta kalmaya çalıştığını belirten Van Bakkallar, Manavlar ve Kantinciler Odası Başkanı Eser Adıyaman, "Ramazan ayında bir hareketlilik olsa da esnafımız vergi, prim ve SSK gibi kalemler nedeniyle sadece çarkı çevirmeye çalışıyor; ortada gerçek bir kazanç yok. Özellikle '3 harfli' olarak bilinen zincir marketler konusunda halkımıza her fırsatta sesleniyoruz: Bu marketlerden yapılan alışverişlerin parası Van’da kalmıyor, gayrisafi hasılaya katkı sunmuyor. Bu işletmelerin vergileri bile İstanbul ya da Malatya gibi kentlere ödeniyor. Yerel esnaftan alışveriş yapılmalı ki, bu para döngüsü tekrar yurttaşın cebine dönebilsin, “ifadelerini kullandı.
"Ekonomimiz İranlı Turiste Dayalı"
Van ekonomisinin İranlı turiste endeksli olduğunu vurgulayan Adıyaman, "Van ekonomisi büyük oranda İranlı turiste ve Kapıköy üzerinden günlük bin ile bin 500 TL’lik ticaret yaparak geçimini sağlayan yurttaşlarımıza dayalıdır. Normal şartlarda Nevroz döneminde kentte tam bir festival havası yaşanırdı, sokaklar cıvıl cıvıl olur ve piyasada ciddi bir sıcak para döngüsü oluşurdu. Ancak bu yıl savaş riski nedeniyle beklenen turist akışı sağlanamadı. Bu tablo, esnafın iş hacminin geçen seneye oranla yüzde 60 oranında düşmesi demektir; esnafımız şu an ciddi bir ekonomik mağduriyetle karşı karşıyadır," diye konuştu.
(Van Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (ESOB) Başkanı Cabir Görmüş)
"Hayallerimiz Suya Düştü"
Van Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (ESOB) Başkanı Cabir Görmüş ise hazırlıkların tamamlanmasına rağmen satışların durduğunu belirterek şunları söyledi: "Van’daki esnaflarımızın en büyük beklentisi İranlı turistlerdi. Savaştan dolayı hayallerimiz vardı, suya düştü. Temennimiz odur ki bir an önce savaş bitsin. Bayramlarımız yaklaşıyor; esnafımız eşyalarını ve stoklarını hazırlamış, şu anda satışı bekliyorlar. Tabii hem kış ayının ağır geçmesi hem pahalılığın artması hem de işlerin bu olaylardan dolayı durgun olması umutlarımızı söndürüyor."
"Mülk Sahiplerinden Destek Bekliyoruz"
Esnafın kira yükü altında ezildiğine dikkat çeken Görmüş, "Esnaf ve sanatkârlarımızın en büyük sıkıntısı kiralardır. Mülk sahiplerinden temennimiz; aşırıya gitmeden esnafımıza yardımcı olmaları ve iş yerlerinin kapanmaması için destek olmalarıdır. Öte yandan küçük esnafın sattığı çeşitler artık azaldı. Eskiden her çeşit ürünü satabiliyorduk, şimdi belli başlı ürünler üzerinden bir döngü oluşmaya başladı. Büyük marketler ve o 'üç harfli' marketler meselesini Meclis'te de gündeme getirdik. Meclis'te zincir market yasasının çıkması ve her türlü malın her yerde satılmaması konusunda kısıtlama istiyoruz. Bu marketlerin açılış-kapanış saatlerine bir düzenleme getirilmesi temel talebimizdir. Çalışmalar Meclis gündemindedir ama ne yazık ki askıda kaldı," dedi.
