İsrail, ABD ve İran arasındaki savaş, Van’ın en önemli geçim kaynağı olan Kapıköy Sınır Kapısı’nda ticareti tamamen durdurdu. Mart 2026 itibarıyla sınırın kapanması, her yıl kente gelen 1 milyon İranlı turistin önünü kesti. Van’da, binlerce esnafın geleceği şimdi bu savaşın gölgesinde kaldı.
Ekonomist ve Vergi Uzmanı Reşat Ebiri, bölgedeki askeri hareketlilik ve Ticaret Bakanlığı’nın sınır geçişlerine yönelik düzenlemelerinin kentin ekonomik dengelerini temelden sarstığını, 6 milyar dolarlık toplam hasılasının yüzde 8’inden fazlasını oluşturan turizm gelirinin bu süreçten ağır darbe aldığına dikkat çekti. Öte yandan ticaret koridorundaki duraklamanın sadece konaklamayı değil, yerel piyasadaki nakit akışını da felç ettiğini ifade etti.
Ekonomist - Vergi Uzmanı Reşat Ebiri
“Van ekonomisinin stratejik koridoru”
Kapıköy Sınır Kapısı'nın sadece bir geçiş noktası değil, kentin hem ticari hem de turistik "yaşam tüneli" olduğunu belirten Ekonomist Reşat Ebiri, şu ifadeleri kullandı:
"Özellikle son yıllarda İranlı turistlerin yoğun ilgisiyle Van, tüm olumsuz koşullara rağmen bölgenin ticaret ve turizm merkezi haline gelmiştir. Van'a yılda yaklaşık 770 bin ile 1 milyon arasında İranlı turist giriş yapmaktadır. Kişi başı ortalama 500 dolar harcadığı tahmin edilen bu turistler, yerel ekonomiye yıllık yaklaşık 500 milyon dolarlık bir döviz girişi sağlıyor. Aynı dönemde Van’ın toplam ihracatının sadece 35 milyon dolar düzeyinde kaldığı dikkate alındığında; bu gelirin şehir ekonomisi için ne denli vazgeçilmez olduğu daha net anlaşılacaktır."
“Turizmin payı Türkiye ortalamasının iki katı”
Van'ın Türkiye genelindeki ekonomik konumuna da değinen Ebiri, kentin kırılgan yapısını rakamlarla özetledi:
"Döviz kurunun baskılanmasıyla Türkiye genelinde kişi başı gelirin 18 bin dolara yükseldiği 2025 yılında; Van, bu rakamın oldukça gerisinde kalarak 5 bin 500 dolar seviyelerinde seyretmektedir. Nüfusu 1 milyon 112 bin 13 kişiye gerileyen kentin, Gayrisafi Yurt İçi Hasıladan (GSYH) aldığı pay ise kabaca 6 milyar dolar mertebesindedir. Buna mukabil, İranlı turistlerden elde edilen 500 milyon dolarlık girdi, kente yaratılan toplam hasılanın yüzde 8’inden fazlasına tekabül ediyor. Bu durum, Van’da üretilen her 100 liralık ekonomik değerin 8 lirasının doğrudan İranlı turistler tarafından sağlandığı anlamına gelmektedir. Çarpan etkisiyle bu pay çok daha yükseğe çıkarken; ulaşılan oran, yüzde 4 civarında olan Türkiye turizm geliri ortalamasının iki katından fazladır."
“Bölgesel gerginlik esnafın geleceğini tehdit ediyor”
Orta Doğu’da tırmanan sıcak çatışma riskinin Van’daki yerel esnaf ve ticaret rotaları üzerindeki yıkıcı etkilerine dikkat çeken Ebiri, "İran merkezli gerginliğin uzaması, Van’daki turizm ve ticareti felç edebilir. Güvenlik endişeleriyle yolcu geçişlerinin durması; otel doluluklarını yüzde 90’lardan yüzde 5 ile 10 seviyelerine kadar düşürerek rezervasyon iptallerini ve yatırımların atıl kalmasını tetikleyecektir. Özellikle düşük sermaye ile ayakta kalmaya çalışan küçük işletmelerin bu şoklara direnmesi mümkün olmadığından, süreç içerisinde peyderpey iflaslar kaçınılmaz görünmektedir. İran Riyali'nin değer kaybıyla düşen satın alma gücü ve Hürmüz Boğazı gibi kritik rotaların kapanmasıyla artan petrol fiyatları, hem perakende ticareti baskılayacak hem de üretim maliyetlerini fırlatacaktır. Bu nedenle Van’ın ekonomik varlığını sürdürebilmesi için sınırın açık ve güvenli kalması kilit önem taşımaktadır," diye konuştu.
"Kent geçiş noktası değil, ticaret merkezi olmalı"
Van’ın ekonomik geleceğinin sadece yerel etkenlere değil, sınır ötesindeki siyasi belirsizliklere ve altyapı projelerine endeksli olduğunu belirten Ebiri, şu önerilerde bulundu:
"Ticaret Bakanlığı’nın Mart 2026 itibarıyla Türkiye-İran sınır kapılarındaki günübirlik geçişleri durdurması, bölgedeki jeopolitik gerilimler ve ambargolarla birleşerek Van’ın ticaret hacminde ciddi bir daralmaya yol açmıştır. Sınırdaki bürokratik aksaklıklar ve manuel prosedürler transit taşımacılığı yavaşlatırken; çözüm ancak mevcut engellerin kaldırılması ve Kapıköy’ün yanı sıra Çaldıran ile Başkale sınır kapılarının da tam kapasiteyle açılmasıyla mümkündür. 295 kilometrelik sınır hattı boyunca bu üç kapının eş zamanlı aktifleşmesi, Van’ı basit bir geçiş noktasından kapsamlı bir serbest ticaret bölgesine dönüştürecek potansiyele sahiptir."
"Özel bölge statüsü ve yerli turist hamlesi"
Kentin ekonomik geleceğini dış bağımlılıktan kurtarıp dirençli bir yapıya kavuşturmak adına sunduğu çözüm önerilerini özetleyen Ebiri, "Van’ın kurtuluş reçetesi, şehri sadece sınır kapısına bağlı bir koridor olmaktan çıkarıp 'özel ekonomik bölge' statüsüyle desteklenen, üretim ve yerli turist odaklı bir merkeze dönüştürmekten geçmektedir. İranlı turist kaybını telafi etmek için uçak seferlerinin artırılması, bilet fiyatlarına bölgesel sübvansiyon uygulanması ve şehrin doğa ile kültür mirasının batı illerine yönelik agresif kampanyalarla pazarlanması yerel işletmelere nefes aldıracaktır. Kapıköy’deki dijitalleşme ve demir yolu hattının güçlendirilmesiyle ticaretin sürekliliği sağlanırken; vergi ve SGK yüklerinin dondurulması, OSB ve hayvancılık yatırımlarının artırılması ve Van’ın bir 'lojistik köy' haline getirilmesi, sınırın kapandığı senaryolarda bile kentin kendi kendine yetebilmesini sağlayacaktır," şeklinde konuştu.
"Küresel vizyon, yerel kalkınma"
Van’ın ekonomik kalkınması için havalimanının tam kapasiteyle dış uçuşlara açılmasına değinen Ebiri, konuşmasını şöyle tamamladı:
"Tahran ve Tebriz gibi merkezlerden yapılacak seferler, kenti bölgenin transfer merkezi haline getirecek stratejik bir adımdır. Bu hamle, yüksek gelir grubuna sahip turistleri şehre çekerken tekstil ve tarım ürünlerinin dış pazara doğrudan ulaşımını sağlayarak maliyetleri düşürecektir. Ayrıca 150 milyonluk bir nüfusun merkezinde yer alan Van'da kurulacak bir serbest bölge, bölgesel ticaret hacmini katlayacaktır. Bu makro adımların yanı sıra; tekstil, konaklama ve gıda gibi alanlarda uygulanacak KDV indirimleri hem esnafın maliyet yükünü hafifletecek hem de halkın satın alma gücünü destekleyerek Van'ın cazip alışveriş merkezi imajını koruyan bir kalkan etkisi yaratacaktır."
