Rapora göre, YEDAM’a bu dönemde tütün bağımlılığı nedeniyle toplam 17.044 kişi başvurdu.
En yüksek başvuru sayısı 2021 yılında gerçekleşirken, 2024’teki artış eğiliminin yıl sonunda 2023 seviyesinin üzerine çıkacağı öngörüldü.
Başvuruların büyük bölümü orta yaş grubundan
Rapora göre tütün bağımlılığı nedeniyle başvuranların %24,7’si 40–50 yaş aralığında yer alıyor. Bu durum, literatürde de vurgulandığı üzere orta yaş grubunun sağlık sorunları, ebeveynlik ve yaşam tarzı kaygıları nedeniyle sigarayı bırakmaya daha istekli olduğuna işaret ediyor.
Erkeklerin başvuru oranı daha yüksek
YEDAM’a tütün bağımlılığı nedeniyle başvuranların %60,8’i erkek, %39,2’si kadın olarak bildirildi. Dünya genelinde erkeklerde sigara kullanım oranı daha yüksek olsa da rapor, kadınlarda son yıllarda sigara bırakma motivasyonunun arttığını ortaya koyuyor.
Başvuranların çoğu evli ve yükseköğrenim mezunu
Başvuran danışanların %58,3’ü evli ve eğitim düzeyine bakıldığında %57,4’ünü yükseköğrenim mezunları oluşturuyor. Bu durum, eğitim düzeyi yükseldikçe sigara bırakma eğiliminin ve yardım arama davranışının arttığını gösteriyor.
Sigaraya başlama yaşı düşük: Ortalama 16,9
YEDAM verilerine göre kişilerin sigaraya başlama yaşı ortalama 16,91. Başvuranların %62,9’u sigaraya 18 yaşından önce başlamış durumda. Erkeklerde bu oran %68,6 ile daha da yükseliyor.
Günlük ortalama tüketim 22 adet
Raporda dikkat çeken verilerden biri de yüksek sigara tüketimi: Ortalama kullanım süresi 22,96 yıl, günlük sigara tüketimi 22,3 adet, yıllık ortalama tüketim ise 407 paket.
Danışanların %77,1’i daha önce bırakmayı denediğini, ancak bu girişimlerin %77,5’i bir yıldan kısa sürdüğü bildirildi. Profesyonel destekle bırakma oranı ise %28 seviyesinde olduğu belirtildi.
Sağlık endişesi sigarayı bırakmada en etkili faktör
YEDAM’a başvuran bireylerin; %93,0’ü sağlık nedenleriyle, %55,5’i ekonomik nedenlerle sigarayı bırakmak istediğini belirtti.
Buna karşın sigara içmeyi ciddi bir sorun olarak görenlerin oranı yalnızca %7,2. Bu bulgu, toplumda sigara kullanımının hâlâ yaygın ve “normal” bir davranış olarak görüldüğünü gösteriyor.
Bağımlılık düzeyi orta ve yüksek şiddette
Fagerström Nikotin Bağımlılığı Testi sonuçlarına göre YEDAM’a başvuranların büyük bölümü orta ve yüksek düzeyde bağımlılık gösteriyor. Bu durum, uzun süreli kullanım ve yüksek tüketim nedeniyle bırakma sürecinde daha yoğun ve bireyselleştirilmiş müdahalelere ihtiyaç duyulduğunu ortaya koyuyor.
Elektronik sigara kullanımı gençlerde artıyor
Raporda ayrıca son yıllarda elektronik sigara kullanımındaki artışa dikkat çekildi. Özellikle gençler arasında yaygınlaşan bu ürünlerin, bağımlılık riskini azaltmadığı gibi farklı sağlık sorunlarını tetiklediği vurgulandı.
YEDAM bırakma programı: Ücretsiz ve bilimsel destek
YEDAM’ın danışmanlık modeli kapsamında, ilk görüşme 45 dakika, takip görüşmeleri 30 dakika olarak planlanıyor.
Bırakan bireyler bir yıl boyunca ayda bir kez telefonla izleniyor. Psikososyal destek, motivasyon takibi, nüks önleme ve yoksunluk yönetimi gibi başlıklarda bilimsel temelli müdahaleler uygulanıyor.
Türkiye’de tütünle mücadelede psikososyal desteğin önemi artıyor
Rapor, Türkiye’de tütün bağımlılığıyla mücadelede psikososyal destek kaynaklarının sınırlı olduğu ve YEDAM modelinin bu alanda kritik bir boşluğu doldurduğunu ortaya koyuyor. Başvuru eğilimleri ve bağımlılık profilleri, özellikle erken yaşta sigaraya başlamanın önlenmesine yönelik çalışmaların güçlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
