Sevimli yapıları ve enerjik davranışlarıyla bilinen küçük kuşlar, Van Gölü sahil şeridinde beslenirken ve dinlenirken görüntülendi. Sürünün göl kıyısında oluşturduğu hareketlilik bölgeye renkli anlar kattı.

Uzmanlar, göç dönemlerinde sulak alanların kuş türleri için önemli bir durak noktası olduğunu belirterek, bu bölgelerin korunmasının ekosistem açısından kritik olduğuna dikkat çekiyor.

“Kırsal boşaldı, üretim durdu”

Van’ın sahip olduğu mera potansiyeline rağmen bu imkânın yeterince değerlendirilemediğini dile getiren Prof. Dr. Süleyman Kozat, hayvancılıktaki gerilemenin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal ve yapısal nedenlere dayandığını söyledi. Kozat, süreci şu sözlerle anlattı: “Son yıllarda ülkemizde bu sektörde ciddi bir gerileme var. Bu durum; temel politikalardan, bakanlığın stratejik hatalarından ve kırsala yönelik sorunlardan kaynaklanıyor. Van’ın tarihsel geçmişine bakıldığında, 1990’larda özellikle kırsal alandaki nüfus yayla yasakları ve terör olaylarından dolayı şehre göç etti; bu da üretimi sekteye uğrattı. 1994’te kentteki küçükbaş hayvan sayısı 12 milyon civarındayken, şimdi 3 milyon 750 bin seviyesine geriledi. Türkiye’nin en fazla mera alanına sahip ve küçükbaş bakımından birinci sırada olan bir şehir için bu tablo, dörtte üç oranında bir azalmayı gösteriyor. Şimdi o yasaklar kalktı, güvenlik sıkıntısı da yok; ancak geçmişte bu faaliyeti yürüten insanlar göç ettikleri için hayvancılığı bırakmak zorunda kaldı.”

“Üretici kâr edemediği için sektörden çekiliyor”

Hayvancılığın sürdürülebilir olmaktan uzaklaştığını ifade eden Kozat, üreticinin artık maliyetleri karşılayamadığını belirtti. Yem, akaryakıt ve gübre gibi temel girdilerin üretici üzerindeki yükünün her geçen gün arttığını kaydeden Kozat, veterinerlik alanında kullanılan ilaçlardaki fiyat artışlarının da sektörü zorladığını söyledi.

Kozat, özellikle son yıllarda veteriner ilaçlarında yaşanan artışlara dikkat çekerek, 2022 ile 2025 yılları arasında bu alandaki fiyat artışının yüzde 350 ile yüzde 500 seviyelerine ulaştığını ifade etti.
Üreticinin kâr edemediği bir alanda kalmasının mümkün olmadığını belirten Kozat, şöyle konuştu: “Üreticinin temel girdilerine bakıldığında; yem, akaryakıt ve gübreyi kapsayan maliyetler yüzde 30’luk payla en yüksek kalemi oluşturuyor. Veterinerlik alanında kullanılan ilaç girdileri ise yüzde 10-15’i buluyor ki 2022 ile 2025 arasında burada yüzde 350 ile yüzde 500 civarında bir artış yaşandı. Üçüncü bir sorun da hibe politikalarının yanlışlığından kaynaklanıyor. Tüm bunları ve ekonomik nedenleri üst üste koyduğumuzda, insanlar kâr etmediği için bu faaliyetle uğraşanların sayısı azalıyor. Kâr edilmeyen bir işle de kimse uğraşmaz.”

“Plansız ithalat üreticiyi zorluyor”

Kurban Bayramı dönemlerinde üreticilerin büyük beklentiyle hazırlık yaptığını, ancak bazı dönemlerde ithalat kararları ya da fiyat baskılamaları nedeniyle zarar ettiğini söyleyen Kozat, tarım ve hayvancılıkta güçlü bir planlamaya ihtiyaç olduğunu vurguladı. Kozat, üreticinin desteklenmediği takdirde üretimden tamamen kopacağını belirterek, Avrupa’daki örnekleri hatırlattı: “Bazı noktalarda üreticilerimiz tam Kurban Bayramı’na hazırlık yaparken et ithal edildiğini ya da o arada fiyatların düşürüldüğünü, bu yüzden zarar ettiklerini belirtiyorlar. Avrupa’da benzer bir sıkıntı olduğunda devlet, üretici üretimden çekilmesin diye hemen müdahale ediyor. Üreticinin zararını üstlenip ürünü kendisi satıyor. Bizde ise planlama eksikliği var; bakanlığın burada güçlü bir planlama yapması gerekiyor.”

Kırsalda çoban bulunamıyor

Van’da hayvancılığın karşı karşıya olduğu en önemli sorunlardan birinin de çoban krizi olduğunu belirten Kozat, kırsalda genç nüfusun giderek azaldığını söyledi. Köylerde üretim yapabilecek gençlerin sosyal güvence arayışıyla kentlere yöneldiğini ifade eden Kozat, birçok kişinin hayvancılıktan elde edebileceği yüksek gelire rağmen sigortalı ve düzenli iş aradığına dikkat çekti. Kozat, özellikle Özalp ve çevre köylerde genç nüfusun azaldığını belirterek şu ifadeleri kullandı: “En büyük sıkıntımız, kırsalda bu faaliyetle uğraşan genç nüfusun azalmasıdır. Aslında özümüze bakıldığında hepimiz köyden gelen insanlarız. Ancak bugün Özalp’in köylerine baktığımızda artık genç nüfus bulamıyoruz. Muhtarlar, hayvancılık yapabileceklerini ama çoban bulamadıklarını söylüyorlar. Bizim insanımız kendi hayvanına baksa belki bugünkü koşullarla ayda 100-150 bin lira para kazanacak; ama bu faaliyeti yapmıyor, güvencesi olduğu için gidip asgari ücretle çalışıyor.”

“Kırsaldaki gençler ve kadınlar güvence altına alınmalı”

Hayvancılığın yeniden canlanması için kırsalda yaşayan yurttaşların sosyal güvenceye kavuşturulması gerektiğini belirten Kozat, özellikle gençlerin ve kadınların üretimde tutulmasının büyük önem taşıdığını söyledi.
Kozat’a göre, kırsalda üretim yapan kadınlar ve gençler TARSİM üzerinden sigorta kapsamına alınmalı, devlet de bu primlerin belirli bir bölümünü karşılamalı. Bu adımın, kırsaldan kente göçü azaltabileceğini ve üretimi yeniden güçlendirebileceğini belirten Kozat, tarım ve hayvancılığın birlikte ele alınması gerektiğini vurguladı.
Kozat, çözüm önerilerini şöyle sıraladı: “Dolayısıyla hibe, destekleme ya da tarım ve hayvancılığı geliştirme politikalarıyla kırsal mutlaka desteklenmelidir. Tarım ve hayvancılık entegrasyonunu sağlayamazsak başaramayız. Devletin bu işe el atması, TARSİM üzerinden kırsalda üretim yapan kadın ve gençleri sigortalaması ve bu ödemelerin belli bir miktarını karşılaması lazım. Çünkü son 30 yıldır kırsalı çok acımasızca insansızlaştırdık.”

“Gıdada dışa bağımlılık büyük risk”

Kozat, hayvancılıktaki gerilemenin yalnızca üreticinin sorunu olmadığını, aynı zamanda ülkenin gıda güvenliği açısından da ciddi bir tehdit oluşturduğunu söyledi. Salgın dönemlerinde gıda üretiminin ve stratejik stokların ne kadar hayati olduğunun görüldüğünü belirten Kozat, hayvansal gıdada dışa bağımlılığın uzun vadede büyük riskler barındırdığını ifade etti.
Kozat, sözlerini şu değerlendirmeyle tamamladı: “Hayvansal gıdayı ithalat ile karşılayabilirsiniz ama bunu salgın dönemlerinde de gördük; gıdanız ve silolarınızda tahılınız varsa o kadar güçlü bir ülkesiniz demektir. Gerekli adımları atmadığımız sürece bu durum ülkemiz için her zaman büyük bir problem olacak ve bizi dışa bağımlı hale getirecektir.”

Kendilerine has yeşil, mavi, sarı ve kahverengi tonlardaki canlı tüyleriyle doğaya bambaşka bir renk katan arı kuşları, havzadaki nehir yatakları ve sulak alanların çevresinde konuşlanmaya başladı. Gökyüzünde süzülerek yaptıkları estetik uçuşlar ve hareketli yapılarıyla görsel bir şölen sunan göçmen kuşlar, fotoğraf sanatçılarının da ilgi odağı haline geldi. Bölgedeki doğaseverler, arı kuşlarının gelişinin Van Gölü havzasındaki doğal canlılığın ve bahar coşkusunun en güzel kanıtı olduğunu belirtiyor.

KuzeyDoğa Derneği bünyesindeki çalışmalarda gönüllüler; kuş yakalama, gözlem ve halkalama faaliyetlerine aktif olarak katılıyor. Bu yılki ilkbahar döneminde çalışmalara katılan 22 yaşındaki İsveçli araştırmacı Maria Sjödahl, hem kuş türlerini incelemek hem de saha deneyimi kazanmak için bölgede bulunuyor.

Sjödahl, Aras Kuş Cenneti’nin İskandinavya’ya kıyasla çok daha farklı tür çeşitliliğine sahip olduğunu belirterek, çalışmalardan büyük keyif aldığını ifade etti.

Aras'taki birçok şeyi çok beğendiğini ve güzel manzaraların olduğunu anlatan Sjödahl, şöyle devam etti:

“Burada yakaladığımız kuşlardan bazıları, örneğin küçük balıkçıllar, birkaç tane yakaladık, bence harikalar. Buraya kesinlikle geri dönerim, kuşları ve doğayı seven diğer insanlara da kesinlikle tavsiye ederim. Farklı yerlerden deneyim kazanmak her zaman iyidir ve burada daha fazla sorumluluk alma fırsatı buluyorum, bu da gelecekteki fırsatlar için iyi olacak.”

Bulakbaşı ve Karasu sulak alanları ile Aras-Karasu taşkınları sonucu oluşan geçici göletler, önceki yıllara göre yaklaşık iki kat daha fazla su tutarak göçmen kuşlar için önemli bir beslenme ve dinlenme alanı oluşturdu.

Türkiye’deki 504 kuş türünden 209’unun görüldüğü bölgede, bahar aylarıyla birlikte sulak alanlar adeta “kuş cenneti”ne dönüştü.

Iğdır Üniversitesi Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi (KUŞMER) Müdürü Emrah Çelik, bölgedeki su seviyesinin kuş popülasyonunu doğrudan etkilediğini belirtti.

Çelik, su seviyesinin yüksek olmasının kıyı kuşları ve ördek türleri için hem beslenme hem de yuvalama açısından önemli avantaj sağladığını ifade ederek, yağışların devam etmesi halinde yaz göçmenlerinin bölgeye gelmeye devam edeceğini söyledi.

Katılımcılar, orman yangınlarına sebebiyet verebilecek kuru dal parçaları ile çöpleri topladı. Çöp torbalarına doldurulan atıklar araçlarla bölgeden uzaklaştırıldı.

Hakkari’de öğrencilere çevre farkındalığı eğitimi

Hakkari’de ise Sümbül Mahallesi’nde bulunan Kent Ormanı’nda çevre bilincini artırmak amacıyla etkinlik gerçekleştirildi. Şehit Yarbay Mesut Kuru İlkokulu öğrencilerine Orman İşletme Müdürlüğü personeli tarafından “Orman Benim” yazılı tişörtler dağıtıldı.

Öğrenciler, Orman İşletme Müdürlüğü ile Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü personeliyle birlikte çevredeki atıkları toplayarak çöp poşetlerine doldurdu. Etkinliğe katılan Orman İşletme Şefi Abidin Bozkurt, destek veren kurumlara teşekkür etti.

Bitlis’te sazlık alanda temizlik yapıldı

Bitlis’in Ahlat ilçesinde bulunan sazlık alanda düzenlenen etkinliğe Bitlis Valisi Ahmet Karakaya, öğrenciler ve protokol üyeleri katıldı. Katılımcılar alanda çöp toplayarak çevre temizliği yaptı.

Etkinlikte konuşan Karakaya, orman yangınlarının büyük maddi ve manevi kayıplara neden olduğunu belirterek, önleyici tedbirlerin büyük önem taşıdığını söyledi.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın talimatları doğrultusunda 81 ilde eş zamanlı etkinlik düzenlendiğini ifade eden Karakaya, ormanların korunmasının herkesin ortak sorumluluğu olduğunu kaydetti.

Bitlis Orman İşletme Müdürü Mehmet Fatih Karataş da kampanya kapsamında yangına sebebiyet verebilecek atıkların toplandığını belirterek, yurttaşlarda farkındalık oluşturmayı amaçladıklarını söyledi.

Bu kez tepkinin adresi Saray ilçesine bağlı Yeşilalıç bölgesi oldu. Bölge sakinleri, mera alanlarında Güneş Enerji Santrali (GES) çalışması başlatıldığını ve çalışmaların otlak alanlarını tahrip ettiğini söyledi.

“GES Meralarımızı Tahrip Ediyor”

Konuya ilişkin konuşan Yeşilalıç Mahallesi muhtarının oğlu Yusuf Gülçığ, bölgedeki insanların ciddi bir mağduriyet yaşadığını belirterek, “500 nüfuslu, 50 hanelik bir mahalleyiz. GES girip meralarımızı tahrip etmeye başladı. Yaklaşık 500 dönümlük araziyi tahrip ettiler,” ifadelerini kullandı.

“Tahrip Devam Ederse İnsanlar Göç Eder”

Bölgede yaşayan yurttaşların temel geçim kaynağının hayvancılık olduğunu belirten Gülçığ, “İnsanların hayvanlarını götürüp otlatacağı yer kalmadı. Burada insanların geçim kaynağı hayvancılık. Böyle yapılırsa insanlar göç edip gider” dedi.

“Tek İsteğimiz Meralarımızın Tahrip Edilmemesi”

Yetkililere çağrıda bulunan Gülçığ, “Bakanlıklara, ilgili kurumlara her yere başvurduk. Sesimizi ulaştırmaya çalıştık ama dönüş yapan olmadı. Tek istediğimiz sesimizin duyulması ve meralarımızın tahrip edilmemesi,” şeklinde konuştu.

Palandöken Kayak Merkezi ise kar yağışının ardından yeniden kış manzarasını andıran görüntülere sahne oldu.

yurttaşlar karın keyfini çıkardı

Kar manzarasını görmek için bölgeye çıkan vatandaşlar, mayıs ortasında yağan karı hem şaşkınlıkla hem de ilgiyle karşıladı. Bazı vatandaşlar fotoğraf çekerken, bazı aileler çocuklarıyla kar topu oynayarak eğlenceli vakit geçirdi.

Gaziantep’ten Erzurum’a gelen Mehmet Arı, yaşadığı şaşkınlığı şu sözlerle anlattı: “Bugün 16 Mayıs, her taraf kar, hava da o kadar serin. Mayıs ayının ortasında kar görmek beni şaşırttı, harika oldu. Çocuklarla beraber burada kar yağışında fotoğraf çektiriyoruz.”

“Yazın gelmediği kent” yorumları

Bölgede kar yağışını gören bazı vatandaşlar ise Erzurum’un sert iklimine dikkat çekerek, “yazın gelmediği kent” yorumlarında bulundu. Mayıs ortasında yaşanan bu kar yağışı, kentte alışılmışın dışında görüntüler oluşturdu.

İlçelerde beklenen hava durumu ve sıcaklıklar

Van merkez başta olmak üzere kuzey ve doğu ilçelerinde yağışların zaman zaman kuvvetleneceği tahmin ediliyor. Hafta sonu boyunca ilçelerde beklenen en düşük ve en yüksek sıcaklık değerleri şu şekilde listelendi:

Van Merkez: Parçalı ve çok bulutlu, aralıklı sağanak ve gök gürültülü sağanak yağmurlu

Erciş: Parçalı ve çok bulutlu, zaman zaman kuvvetli olmak üzere aralıklı sağanak yağmurlu

Çatak: Parçalı ve çok bulutlu, sağanak ve gök gürültülü sağanak yağmurlu

Gevaş: Parçalı ve çok bulutlu, aralıklı sağanak yağmurlu

Başkale: Parçalı ve çok bulutlu, sağanak yağmurlu

Çaldıran: Parçalı ve çok bulutlu, aralıklı sağanak yağmurlu

Rüzgar ve olumsuzluklara karşı uyarı

Rüzgarın genellikle güneyli ve batılı yönlerden hafif, yağış anında ise zaman zaman orta şiddette (20-30 km/sa) esmesi bekleniyor. Meteoroloji yetkilileri, gök gürültülü sağanak yağış geçişleri sırasında yaşanabilecek ani sel, su baskını, yıldırım düşmesi ve ulaşımda aksamalar gibi olumsuzluklara karşı özellikle dik yamaçlarda ve açık alanlarda bulunan vatandaşların dikkatli ve hazırlıklı olması gerektiğinin altını çizdi. Pazar gününden itibaren yağışların yerini parçalı bulutlu bir gökyüzüne bırakması ve sıcaklıkların kademeli olarak birkaç derece yükselmesi öngörülüyor.

Önceki yıllarda kuraklık ve yağış azlığı nedeniyle yaşam alanları daralan, “Türk semenderi” olarak da bilinen sarı benekli semenderler, nesli tehlike altında olduğu için Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından koruma altına alınmıştı.

Yağışlarla birlikte berrak su kaynaklarında yeniden görülmeye başlayan semenderlerle ilgili ihbarların artması üzerine ekipler harekete geçti. Çalışmalar kapsamında Diyarbakır’ın Çüngüş ilçesine bağlı Karakaya Baraj Gölü kıyısındaki Geçit Mahallesi’nde de incelemeler yapıldı.

“Görülme sıklığı arttı”

Dicle Üniversitesi Fen Fakültesi Zooloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Ali Satar, son yıllarda birçok su kaynağının kuruma noktasına geldiğini belirterek, bunun semenderlerin yaşam alanlarını olumsuz etkilediğini söyledi.

Bu yıl yağışların artmasıyla birlikte sarı benekli semenderlerin hem üreme başarısının yükseldiğini hem de daha geniş alanlara yayıldığını ifade eden Satar, “Karların erimesiyle ortaya çıkıyorlar. Son zamanlarda semenderlerle ilgili çok sayıda fotoğraf geliyor. Görülme sıklığı arttı. Bu durum bizi sevindiriyor” dedi.

Zarar verenlere yüksek ceza

Sarı benekli semenderlerin doğaya zarar vermeyen canlılar olduğunu belirten Satar, bu türe zarar verilmesinin ciddi yaptırımları bulunduğunu kaydetti.

Satar, sarı benekli semenderlere zarar verdiği tespit edilen kişilere 557 bin 212 lira idari para cezası uygulandığını belirterek, yurttaşlardan özellikle temiz su kaynaklarının korunması konusunda hassasiyet göstermelerini istedi.

Göç döneminin başlamasıyla hareketlenen bölgede çok sayıda kuş türü bir arada görüntülenirken, doğal yaşamın sunduğu manzaralar doğa tutkunlarının ilgisini çekti. Özellikle sulak alanlarda oluşan canlılık, bölgeyi kuş gözlemcileri ve fotoğrafçılar için cazibe merkezine dönüştürdü.

Doğal güzellikleriyle dikkat çeken Muş Ovası’nda görülen türler arasında renkli görüntüsüyle bilinen arı kuşu da yer aldı. Baharın habercisi olarak görülen kuşlar, ovada kartpostallık görüntüler oluşturdu.

Uzmanlar, Muş Ovası’nın sahip olduğu sulak alanların birçok göçmen kuş için önemli bir yaşam ve konaklama alanı olduğuna dikkat çekerek, bölgedeki doğal yaşamın korunmasının önemine vurgu yaptı.

Türkiye’den Moğolistan’a uzanan uluslararası program kapsamında Malatya’da düzenlenen etkinliklerde deprem sonrası yeniden inşa çalışmaları, sürdürülebilir arazi yönetimi uygulamaları, pastoral yaşam kültürü ve bölgenin tarihi-kültürel mirası uluslararası heyete tanıtıldı.

Program kapsamında UNCCD temsilcileri, farklı ülkelerden katılımcılar ve UNCCD İyi Niyet Elçisi Inna Modja; deprem sonrası kırsal yaşamın yeniden canlandırıldığı alanlarda incelemelerde bulundu. Kale ilçesine bağlı Bentköy ve İkizpınar mahallelerinde gerçekleştirilen ziyaretlerde, deprem sonrası inşa edilen konutlar ve ahırlar yerinde incelendi. Görüşmelerde kırsal üretimin yeniden ayağa kaldırılması, hayvancılık faaliyetleri ve devlet desteklerinin etkileri değerlendirildi.

Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı Sami Er ile yapılan toplantıda ise deprem sonrası yeniden yapılanma süreci, iklim değişikliğinin tarımsal üretime etkileri, mera alanlarının korunması ve çevre yatırımları ele alındı. Toplantıda Malatya’da yaklaşık 125 bin konutun inşa edildiği bilgisi paylaşılırken, altyapı, biyolojik arıtma, atık yönetimi ve yeşil alan projeleri hakkında heyete sunum yapıldı.

Heyet ayrıca UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Arslantepe Höyüğü ile tarihi İpek Yolu güzergâhındaki Harput Köprüsü ve Şişman Han Kervansarayı’nı ziyaret ederek bölgenin kültürel mirasını yakından inceleme fırsatı buldu.

Arapgir ilçesindeki mera ziyaretlerinde ise çobanlarla görüşmeler yapıldı, geleneksel hayvancılık faaliyetleri kayıt altına alındı. Deprem sonrası bölgeye gönderilen konteynerlerin çoban evi olarak kullanılması, uluslararası heyet tarafından örnek uygulama olarak değerlendirildi.

Program kapsamında Yeşilyurt Karbon Yutak Alanı da ziyaret edilirken, iklim değişikliğiyle mücadele, biyoçeşitlilik ve erozyon kontrolüne yönelik çalışmalar hakkında heyete bilgi verildi.

Malatya etabını tamamlayan “İpek Yolu Kervanı” programının Gaziantep’te devam edeceği belirtildi.

15 Nisan–30 Haziran tarihleri arasında uygulanan av yasağı kapsamında, balıkların korunması ve kaçak avcılığın önlenmesi amacıyla Sivrice Kaymakamlığı koordinasyonunda Tarım ve Orman İlçe Müdürlüğü, jandarma ve emniyet ekipleri bölgede 7 gün 24 saat denetim gerçekleştiriyor.

Elazığ Valisi Numan Hatipoğlu, Hazar Gölü’nün Türkiye için önemli bir doğal zenginlik olduğunu belirterek siraz balıklarının yumurtlama dönemindeki göçünün doğanın sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşıdığını ifade etti. Hatipoğlu, ilgili kurumların iş birliğiyle yasa dışı avcılığın önüne geçmek için çalışmaların sürdüğünü söyledi.

Sivrice Belediye Başkanı Ebubekir Irmak ise siraz balığı göçünün ilçeye hem doğal hem de turistik bir canlılık kattığını belirterek, yurttaşların özellikle sabah ve akşam saatlerinde bu doğal olayı izlemek için bölgeye geldiğini ifade etti. Doğal yaşamın bu eşsiz anı, ziyaretçiler tarafından cep telefonlarıyla görüntülenerek kayıt altına alınıyor.

Hasat etkinliğinde konuşan Vali Canalp, Sason çileğinin ekim ayı sonuna kadar ürün veren özel bir tür olduğunu belirterek, üretimin bölge ekonomisine önemli katkı sağladığını söyledi. 2007 yılında devlet desteğiyle 4 aileyle başlayan üretimin bugün 400’ün üzerinde ailenin geçim kaynağı haline geldiğini ifade eden Canalp, ilçede yaklaşık 1700 dönüm alanda çilek üretimi yapıldığını kaydetti.

Bu yıl yaklaşık 6 bin 120 ton rekolte beklendiğini belirten Canalp, üretimden yaklaşık 612 milyon liralık ekonomik gelir hedeflendiğini söyledi. Bir dönümden ortalama 3,6 ton ürün elde edildiğini aktaran Canalp, çiftçilerin dekarda yaklaşık 243 bin lira net gelir sağlayabildiğini vurguladı.

Vali Canalp ayrıca, Sason çileğinin yalnızca taze tüketilmediğini; lokum, kurutulmuş çilek, pestil, marmelat ve reçel gibi katma değerli ürünlere dönüştürüldüğünü ifade etti.

Program sonunda Vali Canalp ve beraberindekiler üreticilerle birlikte çilek hasadı yaptı.

İlçeye bağlı Koru mevkisinde oluşan su birikintisi, daha önce tarım yapılan ve hayvancılık için kullanılan alanları göle dönüştürdü.

Bölgede oluşan su birikintisiyle birlikte doğa hareketliliği de arttı. Alanda turna, balıkçıl, yaban ördeği ve sakarmeke gibi göçmen kuşların konaklamaya başladığı görüldü.

Sivas-Erzincan karayolu üzerinde yer alan ve yer yer 2 metreye ulaşan su seviyesi, hem doğal yaşamın yeniden şekillendiği bir alan haline gelirken hem de ortaya çıkan manzarayla dikkat çekti.

Bu kapsamda Muş Alparslan Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Muş Lalesi Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından kapsamlı bir ıslah çalışması yürütülüyor.

Merkez Müdürü Dr. Öğretim Üyesi Ahmet Yenikalaycı, 8 yıldır sürdürülen çalışmalarla Muş lalesinin kültüre alınması ve genetik olarak geliştirilmesi üzerine önemli ilerlemeler kaydedildiğini belirtti.

Yenikalaycı, yapılan bilimsel çalışmalar sonucunda normalde bir soğandan bir yavru veren Muş lalesinde, 3 ila 4 yavru soğan verebilen yeni genotiplerin geliştirildiğini söyledi. Bu sayede hem üretim kapasitesinin artırılması hem de türün korunması hedefleniyor.

Ayrıca tescil aşamasına gelmiş iki farklı çeşit adayı üzerinde çalıştıklarını ifade eden Yenikalaycı, 1–2 yıl içerisinde yeni türlerin ortaya çıkabileceğini belirtti.

Araştırmalarda yalnızca çoğalma değil, aynı zamanda çiçek kalitesi, görünüm ve çiçekte kalma süresi gibi özelliklerin de iyileştirilmeye çalışıldığı aktarıldı. Muş lalesinin tohumla üretiminin uzun yıllar gerektirmesi nedeniyle genellikle soğanla çoğaltıldığı, ancak doğal yapısının üretimi zorlaştırdığı da vurgulandı.

Yenikalaycı, özellikle şu ifadeleri kullandı:

“Şehirleşme ve meraların kontrolsüz kullanımı nedeniyle popülasyon her yıl azalıyor. Bu nedenle kültüre alma ve ıslah çalışmaları büyük önem taşıyor.”

Bölgeye gelen fotoğraf sanatçıları ve doğaseverler ise Muş lalesinin oluşturduğu kırmızı örtünün eşsiz bir manzara sunduğunu belirtiyor. Şırnak’tan gelen Elif Demir ve Bitlisli fotoğraf sanatçısı İskender Selçuk, bölgedeki doğal güzelliğin fotoğraf tutkunları için büyük bir cazibe oluşturduğunu ifade etti.

Kurak dönemlerde kullanılmayan dere yatakları zamanla kontrolsüz şekilde moloz, evsel atık ve dolgu malzemeleriyle dolduruldu. Bu durum, suyun binlerce yılda oluşturduğu doğal akış hatlarını daralttı. Yoğun yağışların başlamasıyla birlikte su, tıkalı hatlarda ilerleyemeyerek eski taşkın alanlarına yöneldi ve kısa sürede geniş bölgeleri su altında bıraktı.

Dron görüntüleri felaketin boyutunu ortaya koydu

Bölgeden alınan hava görüntülerinde, kurumuş ve çöplerle dolu dere yatakları ile aynı bölgede suyun evlere kadar ulaştığı taşkın alanları yan yana görüldü. Özellikle Karacabey, Gölyazı ve Uluabat çevresinde çok sayıda tarım arazisi ve yerleşim yeri zarar gördü.

Karacabey’e bağlı Hayırlar Mahallesi’ndeki tarihi yel değirmeni de taşkından etkilendi. Bölgede geniş tarım arazileri su altında kalırken üreticiler ciddi ürün kaybı yaşadı. Uluabat Gölü ve Susurluk Çayı birleşim hattında yükselen su seviyesi, eski yol güzergâhlarını da etkisiz hale getirdi.

“Su doğal yatağını unutmaz, geri alır”

Piri Reis Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Sarı, suyun doğal döngüsünün insan müdahalesiyle bozulduğunu belirtti.

Sarı, akarsuların köylerden şehir merkezlerine, oradan tarım alanlarına ve sanayi bölgelerine kadar ilerlerken giderek kirletildiğini ifade ederek, “Su en sonunda denize ulaştığında artık doğal özelliğini kaybediyor” dedi.

“90 kilometre boyunca yaşam kalmayabiliyor”

Prof. Dr. Mustafa Sarı, özellikle Nilüfer ve Gönen çaylarında ciddi ekolojik bozulma yaşandığını vurguladı. Bazı akarsuların belirli mesafelerde tamamen canlı yaşamını kaybettiğini belirten Sarı, bunun insan kaynaklı kirlilikten kaynaklandığını şu sözlerle ifade etti:

“Akarsuların yatağının bozulmasının faturası yıllar sonra çıkıyor. Akarsuyun yatağından uzak duracağız, kentlerimiz, tarlamız, ektiğimiz, biçtiğimiz alanlar bunların dışında olacak. Yerleşiyoruz akarsuların içerisine, bir taraftan kirletiyoruz, bir taraftan yatağını tahrip ediyoruz. Daha üzücü olanı kurutuyoruz, nehirlerin yatağını değiştiriyoruz. Su döngüsünü insan eliyle bozuyoruz, sonra da bu neden oldu diye düşünmeye başlıyoruz. İnsan olarak biz doğanın hakimi değil bir parçasıyız. Su unutmaz, suyun hafızası çok güçlüdür. Bir dere yatağında yaz aylarında dere kurudu diye siz oraya yerleşirsiniz, moloz dökersiniz ya da bir müdahalede bulunursunuz. 3-5-10 sene hiç debi yükselmez sonra bir sel gelir, derenin eski yatağı neredeyse hepsini doldurur, sizin de derenin içine attığınız her şeyi alır gider. Biz molozları oraya döküyoruz, çöp yığıyoruz, su debisi yükseldiğinde onları alıyor olduğu gibi denize taşıyor. Denizde akıntılarla bütün dünyaya dağılıyor. Şu anda Atlantik'te ve Pasifik'te Avustralya kıtasına yaklaşan büyüklükte çöp adaları oluşmaya başladı. Yani bu çöpler nereden geliyor? Kim atıyor? Penguenler mi atıyor? İnsan olarak biz atıyoruz. Gönen Çayı'ndan, Geyikuçtu Deresi'nden, Nilüfer'den, Ergene'den gelen atıklar hepsi en sonunda denize, denizden sonra okyanusta birikmiş oluyor. Doğa bir bütün, insan bu bütünün parçası, sahibi değil.”

“Taşkınlar doğanın değil, müdahalenin sonucudur”

Sarı, Türkiye’nin yaklaşık 10 yıldır kurak bir dönemden geçtiğini, son dönemdeki aşırı yağışlarla birlikte 10-15 yıldır su bulunmayan bazı bölgelerin yeniden eski haline döndüğünü ifade etti.

Karacabey Ovası'nda su seviyesinin yükselmesiyle Uluabat Gölü ve Susurluk Çayı'nın birleşerek bölgede bulunan eski otoyolun çevresindeki arazileri sular altında bıraktığını söyleyen Sarı şunları kaydetti:

“Oradaki tarlalar şu anda komple sular altında ama her nasıl olmuşsa oraya kır evleri yapmışız. Suyun yatağına ahırlar, çiftlik evleri yapmışız. Şimdi onların hepsi su altında kaldı. Şimdi herkes birbirine soruyor. Bu afet değil mi? 'Afet, devlet bunu neden karşılamıyor acaba?' diye soruyor. Peki sen suya sordun mu? Senin yatağına ben yerleşiyorum haberin var mı diye? Sen suyun yatağına gelir yerleşirsen suyun malını almış olursun. Su geri gelip onu aldığında intikamını almış olmaz, kendi malını almış olur, yani adalet olur.”

Etkinliğe katılan yaklaşık 1000 kişi, Gökkuşağı Tepeleri’nde yaklaşık 1 saat süren yürüyüşün ardından bölgenin zirvesine ulaştı. Katılımcılar, doğal manzaralar eşliğinde keyifli bir parkur deneyimi yaşadı.

Gökyüzü uçurtmalarla renklendi

Zirvede SERKA tarafından dağıtılan renkli uçurtmalar gökyüzüne bırakıldı. Katılımcılar, hem doğanın hem de etkinliğin tadını çıkararak eğlenceli anlar yaşadı.

Etkinliğin, Gökkuşağı Tepeleri’nin tanıtımına ve bölge turizminin gelişmesine katkı sağladığı belirtilirken, doğaseverler organizasyondan memnuniyetlerini dile getirdi.

Özellikle sulak alanları tercih eden angutlar ve karaleylekler, bölgedeki gölet ve dere yataklarında görüntülendi. Bu türlerin yanı sıra ormanlık alanlarda yiyecek arayan kızıl tilkiler de dikkat çekti.

Doğanın yeniden canlanmasıyla birlikte Sarıkamış, hem yaban hayatı hem de doğal güzellikleriyle gözle görülür bir hareketlilik kazandı.

Bölge, özellikle doğa fotoğrafçıları ve gözlemciler için ilgi çekici bir alan haline geldi.

Günpınar Vadisi Koruma Derneği öncülüğünde sürdürülen “Darende Florası Projesi” kapsamında Ilıca Mahallesi Geso Deresi mevkisinde belirlenen karaağaç, boyutu ve yaşıyla dikkat çekti. Uzman ekiplerin yaptığı ölçümlerde ağacın gövde çevresinin 4,5 metre, boyunun ise 18 metre olduğu tespit edildi.

Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği uzmanları, söz konusu ağacın Türkiye’deki en geniş gövde çevresine sahip karaağaç örneklerinden biri olabileceğini ifade etti. Ağacın kısa süre içerisinde resmi olarak “anıtsal ağaç” tescili için başvuru sürecine alınacağı öğrenildi.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından “doğal ve kültürel mirasın sessiz tanıkları” olarak tanımlanan anıt ağaçların, bulundukları bölgenin tarihi ve ekolojik geçmişine ışık tuttuğu belirtiliyor.

Uzmanlar, dere kenarları ve su kaynaklarına yakın bölgelerde yetişen karaağaç türlerinin ileri yaşlara ulaşmış büyük örneklerine nadiren rastlandığını vurgulayarak, Ilıca Mahallesi’ndeki ağacın hem doğal mirasın korunması hem de ekoturizm açısından önemli bir değer taşıdığını kaydetti.