Van, stratejik konumu ve büyük üretim potansiyeline rağmen göç sarmalından kurtulamıyor. Kent, genç ve üretken nüfusunu işsizlik, eğitim eksikliği ve ekonomik fırsat yetersizliği nedeniyle kaybederken, demografik yapısında ciddi kırılmalar gözlemleniyor.
TÜİK verilerine göre Van’ın nüfusu son bir yılda 1 milyon 118 binden 1 milyon 112 bine gerileyerek Türkiye’nin en kalabalık illeri arasında 19’unculuktan 21’inci sıraya düştü. 20-34 yaş grubundaki gençlerin İstanbul ve çevresine göç etmesi, kırsal mahallelerin boşalmasına yol açtı. Türkiye yayla ve meralarının yüzde 10’una sahip olan Van’da 8,5 milyon hayvan kapasiteli hayvancılığın yalnızca 2,5 milyonluk kısmı kullanılırken, kent üretim odaklı bir yoksullaşma sürecine sürükleniyor.
Ekonomist ve Vergi Uzmanı Reşat Ebiri, Van’daki nüfus kaybını “ekonomik ve sosyal bir dram” olarak tanımladı. Ebiri, hayvancılıktaki atıl kapasitenin ekonomiye kazandırılması ve eğitim altyapısının güçlendirilmesi halinde kentin dış desteğe ihtiyaç duymadan piyasa ekonomisi dinamikleriyle toparlanabileceğini ifade etti.
Ciddi kayıplar yaşanıyor
Ebiri, Van’daki göçü şöyle açıkladı: “Nüfus göçü yalnızca sayısal bir azalma değil, ekonomik bir güç transferidir. 2024 verilerine göre Van 31.418 kişi göç alırken, 54.023 kişi vermiştir. Bu durum kentin bir yılda yaklaşık 22.605 kişilik net göç kaybı yaşadığını gösteriyor. Gençlerimizi batıdaki büyük kentlere kaptırıyoruz ve bu, hem aileler hem de şehir ekonomisi açısından ciddi kayıplar yaratıyor.”
Kentin avantajlarını kullanamıyoruz
Eğitim kapasitesinin yetersizliği göçü tetikliyor. Ebiri, “Van’da yükseköğretim gören öğrenci sayısı, nüfus oranına göre oldukça düşük. 86 bin olması gereken öğrenci sayısı yalnızca 29.437’de kalıyor. Bu durum gençlerin başka kentlere gitmesine ve ekonomik kayıplara yol açıyor,” dedi.
Kent, coğrafi avantajlarını kullanamıyor. Ebiri, sınır ticareti ve turizmin geliştirilmesi gerektiğini belirterek, “İran’a yakın olmamıza rağmen ihracatımız sadece 34.889 dolar seviyesinde. Kapıköy, Çaldıran ve Başkale sınır kapıları faaliyete geçerse Van kendi istihdamını yaratacak bir lojistik merkez haline gelebilir,” ifadelerini kullandı.
Hayvancılıkta 6,5 milyonluk atıl
Hayvancılıkta 6,5 milyonluk atıl kapasiteye dikkat çeken Ebiri, meraların ve yaylaların daha verimli kullanılması halinde kent ekonomisinin güçleneceğini vurguladı. Turizm, ulaşım ve altyapı eksikliklerinin kaldırılması durumunda Van’ın dört mevsimi yaşanan bir cazibe merkezi olabileceğini söyledi.
Ebiri sözlerini şöyle tamamladı: “Doğru yatırımlar ve engellerin kaldırılması Van’ı kendi dinamikleriyle ayağa kaldırır. Ulaşım, altyapı, enerji yatırımları ve kırsal kalkınma odaklı projeler, şehrin geleceğini güvence altına alacaktır. Kadın emeğinin ekonomiye katkısı, yeşil alanlar ve sürdürülebilir enerji projeleri ile Van, potansiyelini tamamen gerçekleştirebilir.”
