Rusya'nın Erzurum Konsolosu Aleksandre Jaba'nın dil bilimi merakıyla başlattığı ve Molla Mahmud Bayezidi'nin büyük emekleriyle hazırlanan koleksiyonun tıpkıbasımı tamamlandı. Mardin Artuklu Üniversitesi (MAÜ) Rektörü Prof. Dr. İbrahim Özcoşar ve Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Gülşen Orhan'ın girişimleriyle geçen yıl başlatılan çalışmalar sonucunda, 39 farklı eserden oluşan 69 el yazması nüsha 15 ciltlik bir set olarak yayımlandı.
"170 yıl sonra gelen bir mektubu açtık"
Mardin Artuklu Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Müdürü Doç. Dr. Ahmet Kırkan, koleksiyonun önemini ve içeriğini şu sözlerle vurguladı:
"170 yıl önce yazılmış ve gönderilmiş olan bir mektup bugün elimize ulaştı ve biz bugün o mektubu açtık. Her bir eser bizim için yeni bir heyecan kaynağı. Bu aslında tam bir kültür koleksiyonu; Kürtlerle ilgili aklınıza gelebilecek her konuda eserler var. Klasikler içerisinde Melaye Bate, Ahmedi Hani ve Fekiye Teyran gibi isimlerin eserlerinin yanı sıra dil bilimi çalışmaları, folklorik öğeler, stranlar ve klamlar yer alıyor."
Akademik dünyada yeni bir dönem başlıyor
Doç. Dr. Kırkan, bu koleksiyonun yayımlanmasının sadece yayıncılık değil, aynı zamanda bilimsel bir prestij olduğunu belirtti. 170 yıldır ulaşılamayan bu hazinenin artık yüksek lisans ve doktora çalışmalarında temel kaynak olarak kullanılacağını ifade eden Kırkan, sözlerine şöyle devam etti:
- Bilimsel Kaynak: "Bu koleksiyon içerisinde yapılabilecek onlarca yüksek lisans ve doktora çalışması var. Araştırmacılar artık bu koleksiyona çok rahat ulaşabilecek ve üzerinde çalışabilecekler."
- Üniversite Prestiji: "Bu çalışmanın Mardin gibi dillerin ve kültürlerin bir arada yaşadığı bir merkezde yapılması bizi çok mutlu ediyor. Üniversitemiz Kürt dili ve kültürü çalışmalarında en önde gelen kurumlardan biri olduğunu bir kez daha kanıtladı."
- Gelecek Projeler: "Şu anda elimizde 30'a yakın divan çalışması daha bulunuyor. Bunlar da Kültür ve Turizm Bakanlığınca Kürtçe Divanlar serisine eklenecek."
Koleksiyonun tarihsel serüveni
Koleksiyonun ortaya çıkış süreci, 1850'lerde Erzurum'da diplomatlık yapan Aleksandre Jaba ile dönemin zor şartlarında ekonomik sıkıntı çeken Molla Mahmud Bayezidi'nin iş birliğine dayanıyor. Jaba'nın Kürtçeyi öğrenme isteğiyle başlayan süreç, Bayezidi'nin medreselerdeki kitapları toplaması, bazılarını tercüme etmesi ve bizzat kaleme almasıyla dev bir arşive dönüştü. 2013 yılında Prof. Dr. Kadri Yıldırım tarafından St. Petersburg'daki kütüphaneden dijital ortama aktarılan bu kıymetli miras, bugün basılı haliyle yayın dünyasına kazandırılmış oldu.
