Önlenmesi ve tedavi edilebilir olmasına karşın Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), küresel yaygınlığı ve yüksek tanı yetersizliği ile ciddi bir tehlike sinyali veriyor. Dünya genelinde her on yetişkinden birini etkileyen KOAH hastalarının tahmini %60 ila %85'i henüz tanı almadan yaşamını sürdürüyor. Kalıcı öksürük, balgam ve ilerleyici nefes darlığı ile kendini gösteren bu hastalığın en önemli nedeni, hastaların yüzde 80'ini oluşturan sigara kullanımıdır. Hava kirliliği, fosil yakıt dumanları ve iklim değişikliği de risk faktörleri arasında yer alıyor. Hastalığın erken tanısı için basit bir "nefes ölçüm testi" yeterli olmaktadır.
KOAH, kalıcı öksürük, balgam ve nefes darlığı gibi solunumsal yakınmalarla ortaya çıkıyor ve ilerleyen evrelerde yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürüyor.
Sigara %80 oranında baş sorumlu
Hastalığın en önemli risk faktörü açık ara tütün ve tütün ürünleri kullanımı olarak öne çıkıyor; yapılan çalışmalar, KOAH hastalarının yüzde 80'inin sigara içtiğini ortaya koyuyor. Sigara dışında, hava kirliliğine maruziyet, fosil ve biyokütle yakıt dumanlarının solunması ve yetersiz beslenme de hastalığa zemin hazırlıyor.
Uzmanlar, küresel iklim değişikliğinin tetiklediği aşırı sıcaklıklar, soğuklar ve orman yangınlarının, KOAH görülme sıklığını ve erken ölümleri artıracağı konusunda uyarıyor.
Basit bir testle tanı mümkün
Hastalığın tanısı, sağlık kuruluşlarında uygulanan ve hava akımındaki tıkanıklığı belirleyen "nefes ölçüm testi" (Solunum Fonksiyon Testi) ile kolaylıkla konulabilmektedir.
Sağlık otoriteleri, KOAH ile mücadelede öncelikli adımın risk faktörleriyle mücadele etmek olduğunu vurguluyor. Tanı konulan hastaların sigaradan uzak durması, sağlıklı beslenmesi ve düzenli egzersiz yapması tedavinin temelini oluşturuyor. Ayrıca, hava kirliliği takibi ve dış ortamda maske kullanımı öneriliyor.
Tedavi ve önlemleri
Tedavide, hava yollarını açan nebülizatörler ilaçların düzenli kullanımı, alevlenmeleri önlemek için grip ve zatürre aşıları ve yaşam kalitesini artırmak için akciğer rehabilitasyonu hayati rol oynuyor. İleri solunum yetmezliği olan hastalar ise evde oksijen ve solunum cihazı tedavilerine ihtiyaç duyabiliyor.
Bakanlık, hastalığın önlenmesi, erken teşhisi ve uygun tedavisi için "Türkiye Kronik Hava Yolu Hastalıkları Önleme ve Kontrol Programını -GARD" gibi kılavuzları uygulamaya koyarak mücadeleyi sürdürüyor.
