Uzmanlara göre bu durumun hafif seyreden biçimi “kış hüznü” olarak bilinirken, klinik düzeydeki hali “mevsimsel duygu durum bozukluğu” (SAD) olarak tanımlanıyor.
Psikolojik Danışman Sinem Çavuş Yıldırım, “Kış hüznünde işlevsellik bozulmaz, ancak SAD daha ağır seyreder. Kişi işe gidemeyebilir, kimseyle görüşmek istemeyebilir” diyerek iki durum arasındaki farkı vurguluyor.
DW Türkçe'de yer alan habere göre; ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü’ne (NIMH) göre SAD genellikle 18–30 yaş arasında, kadınlarda ve aile öyküsü olanlarda daha sık görülüyor. Finlandiya ve Norveç gibi gün ışığının az olduğu ülkelerde oran yüzde 9’a kadar çıkabiliyor.
Kalıcı yaz saati etkisi
Türkiye’de 2016’dan beri süren kalıcı yaz saati uygulaması, sabah ışığına geç maruz kalmaya neden oluyor. Uzmanlara göre bu durum, biyolojik saat olan sirkadiyen ritmi bozarak ruh hâlinde dalgalanmalara yol açabiliyor.
Yıldırım, “Biz kış ülkesi değiliz. Sabah karanlığında uyanmak enerji düşüklüğü ve depresyon riskini artırıyor” diyor.
Türk Tabipleri Birliği de sabah ışığı eksikliğinin “depresyon, dikkat dağınıklığı ve metabolik sorunlara” neden olabileceğini belirtiyor.
Ne yapılabilir?
Uzmanlar, sabah saatlerinde kısa yürüyüşlerle doğal ışığa maruz kalmanın biyolojik saati dengelediğini söylüyor. Düzenli uyku, dengeli beslenme, sosyal ilişkileri sürdürmek ve açık havada vakit geçirmek de ruh hâlini destekleyen alışkanlıklar arasında.
Yıldırım, “Kış aylarında duygularla mücadele etmek yerine onları kabul etmek önemli. Gerektiğinde profesyonel destek almak, süreci daha sağlıklı atlatmayı sağlar” diyor.
Işık terapisi umudu
Mevsimsel depresyonun en etkili tedavilerinden biri ışık terapisi (Bright Light Therapy). Harvard Tıp Fakültesi’nden Dr. Richard Schwartz, bu yöntemin “antidepresanlar kadar etkili olabileceğini” belirtiyor.
2024’te yayımlanan bir meta-analize göre ışık tedavisi gören hastaların %41’inde belirtiler tamamen gerilerken, bu oran tedavi almayanlarda %23’te kaldı.
Yıldırım, “Türkiye’de henüz yaygın değil ama uzmanlarca uygulandığında etkili. Ancak kişinin kendi kendine cihaz alarak denemesi riskli olabilir” diyerek uyarıyor.
