İran’daki ekonomik kriz Van’daki ticaret akışını tersine çevirdi: Artık sadece İranlılar değil, Türk vatandaşları da temel ihtiyaçlar için İran’a gidiyor.
Van ekonomisinin en kritik noktalarından biri olan Kapıköy Sınır Kapısı, son yıllarda değişen ekonomik dengeler nedeniyle bambaşka bir ticaret sahnesine dönüşmüş durumda.
Bir zamanlar yoğunlukla İranlı turistlerin Türkiye’ye alışveriş için geldiği sınır kapısı, bugün hem İranlıların hem de Türk vatandaşlarının temel ihtiyaç arayışlarını şekillendiren karşılıklı bir ticaret koridoruna dönüşmüş durumda. Bavullara sığdırılmaya çalışılan ürünler kadar, ekonomik gerçekler ve değişen yaşam koşulları da Kapıköy’den geçiyor.
Alışveriş alışkanlığı tamamen değişti: Lüks ürünlerden temel ihtiyaçlara
Geçmişte İranlı turistlerin Van çarşılarında en çok tercih ettiği ürünler;
– Teknoloji,
– Markalı tekstil,
– Kozmetik,
– Ev gereçleri gibi lüks tüketim ürünleriydi.
Ancak İran’da derinleşen ekonomik kriz, yüksek enflasyon ve alım gücündeki ciddi düşüş bu tabloyu kökten değiştirdi. Vanlı esnafın aktardığına göre, bugün İranlıların alışveriş sepeti artık temel ihtiyaçlarla doluyor: ucuz tekstil, deterjan, bebek bezi, gıda ürünleri…
Kapıköy’e yakın bir giyim mağazasının sahibi Ayşe Demir, son yıllardaki dönüşümü şöyle özetliyor:
“Eskiden mağazamız İranlı turistlerle dolup taşardı. Markalı ürünlere büyük ilgi olurdu. Şimdi alım güçleri çok düştü. Hâlâ geliyorlar ama daha çok indirimli ürünleri, ucuz tekstili veya temel gıdayı soruyorlar.”
Bu değişim, Van’daki esnafın da iş stratejilerini baştan aşağı gözden geçirmesine neden oluyor. Birçok esnaf, İran pazarının taleplerine göre fiyatlandırma, ürün çeşitliliği ve kampanya politikalarını yeniden düzenlemek zorunda kaldı.
Sınırın İki Yakasındaki Kadınlar: Zorlu Bir Ticaretin Kadın Kahramanları
Bavul ticaretinin görünmeyen kahramanları arasında, her iki taraftan da geçim mücadelesi veren kadınlar önemli bir yer tutuyor. İran'dan gelip Van'da el işi ürünlerini satan veya burada aldığı ürünleri ülkesine götürüp satmaya çalışan İranlı kadınların yanı sıra, Van'dan İran'a geçerek temel gıda veya temizlik ürünlerini daha ucuza temin etmeye çalışan Türk kadınlarının hikayeleri de yürek burkucu.
55 yaşındaki Zeynep Hanım, Van'dan İran'a ayda birkaç kez geçerek deterjan, şeker gibi ürünleri daha uygun fiyata aldığını ve hem kendi ihtiyacını karşıladığını hem de komşularına getirerek cüzi bir kar elde ettiğini anlatıyor. "Koca sınırı iki tekerlekli bavulla aşıyoruz. Yoruluyoruz ama evimize katkımız oluyor. Mecburuz," diyor. Bu kadınlar, aile bütçelerine destek olmak için her gün sınırın zorluklarına göğüs geriyorlar.
Gece Hayatı ve Kültürel Dinamizm: Uyum ve Tartışmalar
İranlı turistlerin Van'a gelmesiyle şehirde belirgin bir kültürel dinamizm de yaşanıyor. Özellikle hafta sonları oteller dolup taşıyor, restoranlar ve eğlence mekanları canlılık kazanıyor. İran'dan gelen gençlerin getirdiği farklı yaşam tarzı, Van'ın muhafazakar yapısıyla zaman zaman sessiz uyumlar, zaman zaman ise minik gerilimler yaratabiliyor.
Bir yandan şehrin ekonomisine büyük katkı sağlayan bu hareketlilik, diğer yandan yerel halkın bazı kesimlerinde kültürel hassasiyetler nedeniyle farklı bakış açılarına yol açabiliyor. Ancak genel kanı, kültürel farklılıklara rağmen karşılıklı hoşgörü ve ticari ilişkilerin ağır bastığı yönünde.
Kapıköy, sadece iki ülke arasındaki coğrafi bir sınır değil; aynı zamanda ekonomik zorluklar, kültürel etkileşimler ve insan hikayelerinin kesiştiği canlı bir geçiş noktası. Bavulların içindeki ürünler değişse de, sınırın iki yakasındaki insanların daha iyi bir yaşam arayışı hiç değişmiyor.
