ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırılarının ardından Orta Doğu’daki gerilim hızla tırmanırken, Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiği fiilen durma noktasına geldi. İran, saldırıların ardından boğazdan ticari gemi geçişlerini fiilen engellemeye başladı.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na bağlı Denizcilik Genel Müdürlüğü, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişlerini yasakladığına dair telsiz yayınları yapıldığı bilgisinin kendilerine ulaştığını açıkladı. Açıklamada, bölgede Türk bayraklı gemiler için ISPS Kod Güvenlik Seviyesi’nin 3 olduğu vurgulanarak, seyir duyurularının takip edilmesi ve gerekmesi halinde Ana Arama ve Kurtarma Koordinasyon Merkezi (AAKKM) ile temas kurulmasının önemine dikkat çekildi.
Devrim Muhafızları’ndan “geçişe izin verilmiyor” anonsu
İran ile ABD arasında müzakere süreci devam ederken, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrasında çatışmalar bölge geneline yayıldı. İran, İsrail’in yanı sıra bölgedeki ABD üslerine ve hedeflerine saldırılarla karşılık verdi.
Bu gelişmelerin ardından İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemi geçişlerini fiilen engelledi. Devrim Muhafızları’nın VHF radyo yayınlarıyla gemilere, “Hiçbir gemi geçiş yapamaz” ve “Geçişe izin verilmiyor” şeklinde uyarılar yaptığı bildirildi.
Avrupa Birliği’nin Aspides deniz misyonu yetkilileri, bu mesajların doğrudan Devrim Muhafızları Ordusu’ndan geldiğini doğruladı. İngiliz Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) ise şu ana kadar boğazın resmen kapatıldığına dair resmi bir bildirim yapılmadığını duyurdu.
İran’dan çelişkili açıklamalar
İran yönetimi tarafından resmi bir “tam kapanma” ilanı yapılmadı. Abbas Erakçi, Al Jazeera’ya yaptığı açıklamada, “Şu aşamada boğazı kapatma veya seyrüseferi engelleme niyetimiz yok” ifadelerini kullandı.
Ancak sahadaki gelişmeler bu açıklamalarla çelişti. İran Silahlı Kuvvetleri, Umman açıklarında Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yapan Skylight adlı bir petrol tankerini, “uyarılara uymadığı” gerekçesiyle vurdu. Saldırı sonrası tankerin batmaya başladığı bildirildi.
Deniz trafiği yüzde 70’e varan oranda azaldı
Küresel deniz trafiğini izleyen MarineTraffic verilerine göre, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği yüzde 40 ile 70 arasında azaldı. Ham petrol, LNG ve petrol ürünleri taşıyan 150–250’den fazla tanker, demir atarak beklemeye geçti, rotasını değiştirdi ya da açık denizlere yöneldi.
Uluslararası sigorta şirketleri ise bölgedeki yüksek risk nedeniyle bazı poliçeleri iptal ettiklerini veya primlerde ciddi artışlara gittiklerini açıkladı.
Hürmüz Boğazı’nın Türkiye açısından önemi
Basra Körfezi ile Umman Denizi’ni birbirine bağlayan Hürmüz Boğazı, küresel enerji taşımacılığının en kritik geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor.
Dünyadaki günlük petrol tüketiminin yüzde 20'sinin (yaklaşık 20 milyon varil) geçtiği bu stratejik geçit, özellikle Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Kuveyt ve İran'ın önemli miktarda petrolünü ve Katar'ın tüm sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatını, uluslararası pazarlara ulaştırıyor.
Enerji güvenliği: Türkiye’nin ithal ettiği petrol ve LNG’nin önemli bir bölümü bu güzergâhtan taşınıyor. Olası bir kapanma enerji fiyatlarını yukarı çekerek Türkiye’yi doğrudan etkiliyor.
Ekonomik etkiler: Akaryakıt fiyatlarında artış, enflasyon baskısı ve sanayi-ulaşım maliyetlerinde yükseliş riskleri bulunuyor.
Stratejik boyut: Kriz dönemlerinde Türkiye üzerinden geçen alternatif boru hatlarının (Irak–Türkiye hattı, TANAP gibi) önemi artıyor ve Türkiye’nin enerji koridoru rolü güçleniyor.
Petrol fiyatlarında sert yükseliş
Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkiledi. Gelişmelerin ardından petrol fiyatlarının yüzde 10 oranında yükseldiği bildirildi. Uzmanlar, kriz süresinin uzaması halinde enerji fiyatlarındaki artışın daha da derinleşebileceği uyarısında bulunuyor.
ABD – İsrail – İran saldırıları
İsrail ve ABD, Tahran ile Washington arasında müzakereler sürerken 28 Şubat’ta İran’a yönelik askeri saldırı başlattı. İran ise İsrail’in yanı sıra ABD üslerinin bulunduğu Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’de belirlenen hedeflere saldırılarla karşılık verdi. İran Kızılayı, bombardımanlarda 201 kişinin hayatını kaybettiğini, 747 kişinin yaralandığını duyurdu.
