18. yüzyıl felsefesinin en etkili isimlerinden biri olan İskoç filozof ve tarihçi David Hume (1711–1776), hem modern felsefeye hem de sosyal bilimlere yön veren çalışmalarıyla yeniden ilgi odağı oldu.
Hume’un ampirizm temelli düşünce sistemi, bugün hâlâ tartışılan bilgi, nedensellik, özgür irade ve insan doğası gibi alanlarda önemli bir referans oluşturuyor.
Genç Yaşta Felsefeye Yöneldi
Yalnızca 12 yaşındayken Edinburgh Üniversitesi’ne giren Hume, hukuk eğitimi almasına rağmen felsefeye duyduğu büyük ilgi nedeniyle eğitimini yarım bırakarak kendisini tamamen düşünce dünyasına adadı. 1739–1740 yıllarında yayımlanan ilk eseri “Treatise of Human Nature” (İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme), ileride felsefe tarihinin temel metinlerinden biri olarak kabul edilecek olsa da Hume’un yaşadığı dönemde beklediği ilgiyi görmedi.
Eserleri Zamanla Yankı Buldu
1748’de yayımladığı “Philosophical Essays Concerning Human Understanding” (daha sonra “İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir Soruşturma” adıyla bilinecek) ilk büyük soruşturmasının olgunlaşmış versiyonuydu ancak o dönem yeterli karşılığı bulamadı. Buna rağmen Hume’un düşünsel etkisi yıllar içinde büyüdü; özellikle nedensellik, mucizeler ve aklın sınırları üzerine geliştirdiği argümanlar, modern felsefenin yapı taşlarından sayıldı.
Tarih Yazımı Ve İktisada Da Damga Vurdu
Hume, kütüphane müdürlüğü yaptığı dönemde yazmaya başladığı altı ciltlik “History of England” eseriyle geniş bir okur kitlesine ulaşarak felsefi metinlerinden çok daha büyük bir başarı elde etti. Ekonomi üzerine yazdığı denemeler ise yakın dostu Adam Smith başta olmak üzere liberal iktisatçılar için önemli bir ilham kaynağı oldu.
Kendinden Sonra Gelen Kuşakları Etkiledi
Hume’un ampirizmi; Locke’un bilgi anlayışıyla birleşti, Berkeley’in idealizmiyle beslendi ve özellikle Immanuel Kant üzerinde derin bir etki bıraktı. Kant’ın ünlü ifadesiyle Hume, onu “dogmatik uykusundan uyandıran” filozoftu.
Bugün felsefe dünyasında Hume’un özellikle nedensellik şüphesi, özgür irade tartışmaları ve mucizelere yönelik eleştirel yaklaşımı hâlâ en çok tartışılan konular arasında yer almaya devam ediyor.
