İzmir Milletvekili Mustafa Bilici’nin Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) Van’daki Şamran Kanalı ve Kırk Değirmenler’e ilişkin verdiği yazılı soru önergesine Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yanıt verildi.
Bakanlık, Urartular döneminde inşa edilen yaklaşık 51 kilometrelik Şamran Kanalı’nın membadan itibaren 18 kilometrelik kısmının fizikî varlığını koruduğunu, kanalın belirli bölümlerinin sulama hizmeti verdiğini ve bakım-temizlik çalışmalarının rutin şekilde sürdürüldüğünü bildirdi.
Yanıtta ayrıca, küresel iklim değişikliği ve artan buharlaşma nedeniyle su kaynağının potansiyelinde azalma yaşandığı, Bejingir (Başbulak) kaynağında sürekli ölçüm yapıldığı ve Van Gürpınar Sulaması Yenileme Planlaması kapsamında açık kanal sisteminin kapalı borulu sisteme dönüştürülmesine yönelik çalışmaların sürdüğü ifade edildi.
Bakanlığın cevabının ardından Kırk Değirmenler ve Şamran Kanalını Koruma ve Yaşatma Derneği Başkanı Erdem Güngör yazılı bir basın açıklaması yayımladı. Güngör, yanıtın dikkatle incelendiğini belirterek bazı başlıklarda eksiklik bulunduğunu savundu.
Güngör’ün yazılı açıklaması şu şekilde:
“Yanıt Kapsam Bakımından Yetersiz”
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın, İzmir Milletvekili Mustafa Bilici’nin Kırk Değirmenler ve Şamran Kanalı ile ilgili yazılı soru önergesine vermiş olduğu cevap hakkındaki görüşlerimiz ve cevap metninde eksik kalan hususlar kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır.
İzmir Milletvekilimiz Sayın Mustafa Bilici’nin Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Kırk Değirmenler ve Şamran Kanalı hakkında yönelttiği yazılı soru önergesine Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından verilen cevap tarafımızca dikkatle incelenmiştir.
Öncelikle, Van’ın tarihî su mirasının TBMM gündemine taşınmış olmasını kıymetli bulduğumuzu ifade etmek isteriz. Ancak verilen cevap, kapsam ve içerik bakımından eksik ve bazı yönleriyle yetersiz kalmıştır.
Şamran Kanalı’nın Fizikî Varlığı Ve Koruma Durumu
Cevapta, Urartular döneminde inşa edilen ve yaklaşık 51 km uzunluğunda olduğu bilinen Şamran Kanalı’nın yalnızca 18 km’lik kısmının fizikî varlığını muhafaza ettiği belirtilmektedir.
Ancak;
• Geri kalan kısmın neden yok olduğu,
• Restorasyon veya ihya projelerinin bulunup bulunmadığı,
• Kültürel miras kapsamında hangi somut koruma adımlarının atıldığı hususlarında herhangi bir açıklama yapılmamıştır.
Şamran Kanalı yalnızca bir sulama kanalı değil, binlerce yıllık su mühendisliği mirasıdır.
Kırk Değirmenler Hakkında Hiçbir Açıklama Yapılmamıştır
Önergenin temel unsurlarından biri olan Kırk Değirmenler konusunda cevap metninde hiçbir değerlendirme yer almamaktadır.
• Kaç değirmen ayaktadır?
• Koruma ve tescil durumu nedir?
• Restorasyon çalışması planlanmakta mıdır?
• Turizme kazandırılması yönünde bir proje var mıdır?
Bu sorular yanıtsız bırakılmıştır.
Bu durum, önergenin kapsamının tam karşılanmadığını açıkça göstermektedir.
Başbulak (Bejingir) Kaynağı ve Su Potansiyeli
Cevapta küresel iklim değişikliği nedeniyle su potansiyelinin azaldığı ifade edilmiştir. Ancak;
• Güncel debi ölçümleri,
• Son yıllara ait düşüş oranları,
• İçme suyu ve sulama tahsis dengesi gibi teknik veriler kamuoyu ile paylaşılmamıştır.
Genel ifadeler yerine bilimsel ve ölçülebilir veriler ortaya konulmalıdır.
Kurumsal Sorumluluk ve Kaçak Kullanım
Eski içme suyu hattının DSİ görev alanında olmadığı belirtilmiş, sorumluluğun VASKİ’de olduğu ifade edilmiştir.
Ancak;
• Kaçak kullanım oranları,
• Denetim mekanizmaları,
• Kurumlar arası koordinasyon planı hakkında bilgi verilmemiştir.
Sorumluluğun hangi kurumda olduğu kadar, çözümün nasıl üretileceği de önemlidir.
Açık Sistemden Kapalı Sisteme Geçiş
Van Gürpınar Sulaması Yenileme Planlaması kapsamında açık kanal sisteminin kapalı borulu sisteme dönüştürüleceği belirtilmiştir.
Bu dönüşüm su tasarrufu açısından olumlu olmakla birlikte;
• Projenin takvimi,
• Bütçesi,
• Tarihî su hattına ve Kırk Değirmenler’e etkisi açıklanmamıştır.
Kapalı sisteme geçiş sürecinde tarihî mirasın zarar görmemesi temel öncelik olmalıdır.
Sonuç
Şamran Kanalı ve Kırk Değirmenler;
• Sadece bir altyapı meselesi değildir,
• Sadece bir sulama projesi değildir,
• Van’ın tarihî ve kültürel hafızasının temel unsurlarıdır.
Bu değerlerin korunması; su yönetimi, kültürel miras koruma politikaları ve sürdürülebilir kalkınma anlayışı çerçevesinde bütüncül bir planlama gerektirmektedir.
Bizler, Kırk Değirmenler ve Şamran Kanalını Koruma ve Yaşatma Derneği olarak sürecin takipçisi olmaya devam edeceğimizi kamuoyuna saygıyla duyururuz.
Van’ın su medeniyeti sahipsiz değildir.
