Dünya arkeoloji mirasının en nadide eserlerinden biri kabul edilen ve Gaziantep Zeugma Antik Kenti ile özdeşleşen "Çingene Kızı" mozaiği, kayıp bir parçasına daha kavuştu. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın sınır ötesinde yürüttüğü titiz hukuki ve bilimsel takip sonucunda, dev taban mozaiğinin ABD’ye kaçırılan 13’üncü paneli ana vatanına geri getirildi. Çevrim içi bir müzayede evinde satışa sunulurken fark edilen antik parça, iki ülke arasındaki ortak operasyonla kurtarıldı.
Çevrim İçi Müzayedede Keşfedildi, Kriminolojik Testlerle Kanıtlandı
Gaziantep’in Nizip ilçesinde 1998 yılında gerçekleştirilen kurtarma kazılarıyla gün yüzüne çıkarılan 9,25x13,50 metre boyutlarındaki devasa taban mozaiği, geçmiş yıllarda yapılan kaçak kazılar nedeniyle tahrip edilmiş ve parçaları yurt dışına kaçırılmıştı. Kayıp olan son panel, Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay ve Dr. Djamila Fellague tarafından sanal bir müzayedede satışa sunulduğu sırada fark edildi.
Harekete geçen Bakanlık uzmanları, söz konusu parça üzerinde derinlemesine teknik incelemeler gerçekleştirdi. Eserde kullanılan tesseraların (mozaik taşlarının) renk yapısı, geometrik bordür düzeni ve antik dönemden kalma sökülme izleri kriminolojik düzeyde incelenerek Zeugma’daki ana gövdeyle birebir eşleşti. Bu bilimsel raporlar, iade dosyasının en kırılma noktası oldu.
2018 yılındaki karar hukuki emsal oldu
Türkiye’nin sunduğu somut bilimsel kanıtlar ve iki ülke arasındaki kültürel varlıkların korunmasına yönelik ikili anlaşmalar uyarınca, Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) esere el koydu. Daha önce 2018 yılında Bowling Green Eyalet Üniversitesi’nden iadesi sağlanan diğer 12 parçanın yarattığı güçlü hukuki emsal, bu 13’üncü parçanın da mahkeme kanalıyla tescillenerek Türkiye'ye teslim edilmesinin önünü açtı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada operasyona destek veren Chicago Başkonsolosluğu, Türk Hava Yolları ve bilim insanlarına teşekkür ederek, "Medeniyet mirasımıza dünyanın neresinde olursa olsun sahip çıkmaya devam edeceğiz" ifadelerini kullandı.
Önce Ankara, ardından Gaziantep’e gidecek
Chicago'dan Turkish Cargo uçağıyla havalanarak Türkiye'ye getirilen tarihi panel, güvenlik önlemleri altında ilk olarak Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne teslim edildi. Burada uzman arkeologlar ve restoratörler tarafından yapılacak detaylı incelemelerin ve konservasyon çalışmalarının ardından eser, nihai yuvası olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi’ne nakledilecek. Yıllar süren hasretin ardından yuvasına dönen parça, müzedeki ana kompozisyona eklenerek antik yapıtın eksik bir halkasını daha kapatmış olacak.
