ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından bölgede artan gerilim, Van’ın İranlı turistlere dayalı turizm ve sınır ticaretini olumsuz etkiledi. Kentte her yıl yüz binlerce İranlı ziyaretçiyi ağırlayan turizm sektörü bu yıl ciddi kayıp bekliyor.
Erken baharda, Türkiye'nin doğusundaki sınır kenti Van sokakları genellikle Fars aksanlarıyla dolup taşar. İranlı aileler dükkanların önünden geçer, çiftler göl kenarındaki kafelerde vakit geçirir ve tur tekneleri, ülkenin en büyük ve Orta Doğu'nun ikinci en büyük gölü olan Van Gölü’nün parlak sularında süzülür.
Son yıllarda yüz binlerce İranlı, kısa tatiller, alışveriş ve mevsimlik kaçamaklar için Van’a geliyor; erken bahar ise en yoğun sezonu işaret ediyor. İranlı ziyaretçilere hitap etmek için artık şehrin ana caddelerinde Farsça tabelalar bulunuyor. Perakendeciler fiyatları ve ürün seçimlerini İranlıların tercihlerine göre ayarlarken, oteller, restoranlar ve ulaşım hizmetleri artan talebe ayak uydurmak için hızla genişledi.
Necdet Takva, Xinhua’ya yaptığı açıklamada, “Turizm ve sınır ticareti Van için hayati öneme sahip” dedi ve son verilere göre kente gelen İranlı ziyaretçi sayısının bir yılda 800 binin üzerine çıktığını belirtti.
Ancak son günlerde sınır kentinde dikkat çekici bir sessizlik hakim.
28 Şubat’ta Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran’a ani saldırılar düzenlemesi, bölge genelinde İran’ın misillemeleriyle karşılık verdiği yeni bir gerilim dalgasına yol açtı. Bölgesel çatışma yoğunlaştıkça ekonomik toparlanması büyük ölçüde sınır ötesi turizme bağlı olan Van da bu gelişmelerden doğrudan etkilenmeye başladı.
Bugünlerde İranlı ziyaretçiler Van sokaklarında neredeyse hiç görülmüyor. Takva, “2026 için bir milyon İranlı turist bekliyorduk. Ancak mevcut koşullarda bunun gerçekleşmesi mümkün görünmüyor” dedi.
Van, İran ile 285 kilometrelik bir sınırı paylaşırken iki ülke arasındaki toplam sınır uzunluğu yaklaşık 530 kilometre. Takva, tarifeye dayalı mal ticaretinde sınırlamalar olmasa da günlük sınır ticaretinin ciddi biçimde etkilendiğini belirterek, ticaret ve turizm gelirlerinde yüz milyonlarca dolarlık düşüş beklendiğini söyledi.
Çatışmanın zamanlaması da turizm sektöründeki endişeyi artırdı. Mart ayında başlayan Fars Yeni Yılı Nevroz tatili, normalde İranlı ziyaretçilerin Van’a akın ettiği ve otellerin neredeyse tamamen dolduğu bir dönem olarak biliniyor.
Ancak bu yıl rezervasyonlarda ciddi düşüş yaşanıyor.
Oktay Aksoy, “Normal yıllarda Nevruz döneminde neredeyse tam doluluk için hazırlık yapardık. Bu yıl ise gelişlerde ani bir durma gördük. Misafirler planlarını ertelemeye başladı” dedi.
İranlı ziyaretçiler genellikle birkaç gece kentte konaklayarak otellerden restoranlara, giyim ve elektronik mağazalarından eğlence mekanlarına kadar birçok sektöre katkı sağlıyor. Aksoy, kısa süreli bir aksamanın bile kent ekonomisinde zincirleme etkiler yarattığını belirterek, “Belirsizlik devam ederse sadece bu sezonu değil, gelecekteki yatırım kararlarını da etkileyebilir” ifadelerini kullandı.
Son on yılda yerel yatırımcılar, Türkiye ile İran arasındaki istikrarlı ilişkiler ve sorunsuz sınır geçişlerine güvenerek Van’da yatırımlarını büyüttü. Ancak bu varsayım son gelişmelerle birlikte ciddi bir sınamadan geçiyor.
Türkiye Milli Savunma Bakanlığı’nın Çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran’dan fırlatıldığı iddia edilen bir balistik füzenin doğu Akdeniz üzerinde NATO hava ve füze savunma sistemleri tarafından durdurulduğu belirtildi. İran ise Türkiye’ye herhangi bir füze fırlattığı iddiasını reddetti.
Bu gelişme Ankara’da da tedirginlik yaratırken, Van’daki iş dünyası temsilcileri diplomatik gelişmeleri yakından takip ediyor.
Takva, gerilimin uzaması halinde Van’ın uzun yıllar emek vererek oluşturduğu turizm ve ticaret potansiyelinin ciddi risk altına gireceğini vurgulayarak, “Savaş uzarsa Van’ın çok çaba gösterdiği her turist ve ticaret fırsatı tehlikeye girecek” dedi.
Şimdilik kentte esnaf bekleyişini sürdürüyor, otel yöneticileri rezervasyon tahminlerini yeniden gözden geçiriyor. Van Gölü’nde gezen tekneler ise doğu sınırındaki belirsizlik nedeniyle her zamankinden daha az yolcu taşıyarak turlarına devam ediyor.
