İran ile ABD ve İsrail arasındaki çatışmalar, enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açtı. İran’ın Hürmüz Boğazı’nda “geçiş yasağı” ilan etmesi ve bölgeden geçen bazı tankerleri vurması, petrol ve doğal gaz fiyatlarını hızla artırdı.
Brent petrolün varil fiyatı yüzde 6 yükselerek 84,33 dolara, ABD ham petrolü ise 77,19 dolara çıktı. Savaşın başladığı Cumartesi gününden bu yana petrol fiyatları yaklaşık yüzde 15 artış gösterdi ve Brent petrol Ocak 2025’ten bu yana en yüksek kapanış seviyesine ulaştı.
Küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiği neredeyse durma noktasına geldi. Dünya petrol ve LNG sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’si bu dar geçitten gerçekleştiriliyor.
İran Devrim Muhafızları, bölgeden geçmeye çalışan gemilere yönelik uyarılarda bulunarak “ciddi bir karşılık” verileceğini açıkladı. Uyarılara rağmen geçmeye çalışan 10 petrol tankeri vuruldu. Sigorta şirketlerinin risk nedeniyle bölgedeki sevkiyatları sigortalamayı durdurması üzerine çok sayıda tanker rotasını değiştirdi ve küresel deniz taşımacılığı firmaları geçişleri askıya aldı.
Çatışmalar enerji altyapısını da hedef alırken, piyasadaki panik büyüdü. İran, Körfez’de enerji tesisleri ve tankerleri vurdu; Katar tesislerine yönelik saldırılar sonrası LNG üretimini durdurdu. İsrail bazı gaz sahalarında üretimi askıya alırken, Suudi Arabistan en büyük rafinerilerinden birini kapattı. Irak ise ihracat sıkıntısı nedeniyle üretimini günde yaklaşık 1,5 milyon varil azalttı. Suudi petrol devi Aramco’nun bazı sevkiyatları Hürmüz yerine Kızıldeniz üzerinden yönlendirmeye çalışıyor.
Doğal gaz ve dizel fiyatlarında sert artış
Savaşın etkisi yalnızca petrol piyasasıyla sınırlı kalmadı. İngiltere’de doğal gaz fiyatları üç yılın zirvesine çıktı, Avrupa ve Asya LNG fiyatları sert yükseldi. ABD’de dizel vadeli kontratları Ekim 2023’ten bu yana en yüksek seviyeye ulaşırken, benzin fiyatları da yükseliş kaydetti. Uzmanlar enerji maliyetlerindeki artışın ulaşım, gıda ve sanayi maliyetlerini yükselterek küresel ekonomide yeni bir enflasyon dalgası yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
Petrol taşımacılığı maliyetleri de hızla yükseldi. Orta Doğu’dan Çin’e petrol taşıyan bir tankerin günlük kiralama bedeli 400 bin doların üzerine çıkarak rekor kırdı. Sigorta ücretlerindeki artışın buna yol açtığı belirtiliyor. ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’ndan geçecek gemilere ABD koruması ve sigorta desteği verileceğini açıkladı.
Goldman Sachs ve Wood Mackenzie gibi kurumlar, Körfez’de uzun süreli bir arz kesintisinin petrol fiyatlarını varil başına 100 doların üzerine çıkarabileceğini öngörüyor. Ancak ABD kaya petrolü üreticileri, fiyat artışına rağmen üretimi kısa sürede artırmanın mümkün olmadığını, yeni üretimin devreye girmesinin aylar sürebileceğini belirtiyor. Uluslararası Enerji Ajansı da kısa vadede ABD’de devreye girmesi beklenen kuyuların üretimi en fazla günde 400 bin varil artırabileceğini açıkladı.
Trump’tan “savaş kısa sürecek” açıklaması
ABD Başkanı Trump ise çatışmaların birkaç hafta içinde sona erebileceğini ve savaşın bitmesiyle petrol fiyatlarının yeniden düşeceğini ifade etti. Bu gelişmeler, küresel enerji piyasalarında belirsizliği artırırken, fiyatlarda yükselişin kısa vadede devam etmesi bekleniyor.
